Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / Adolf Hitler: artysta, którego nikt nie chciał

Transcript

Adolf Hitler: artysta, którego nikt nie chciał · Art Perspective – podcast o sztuce

0:00
SPEAKER_00: Cześć, tu Dorota z Art Perspective Podcast.
0:03
Dziś zabiorę Cię w podróż,
0:06
która zaczyna się przy sztalugach i kończy na gruzach Europy.
0:11
SPEAKER_00: To nie będzie odcinek o wojnie, ani nawet o polityce.
0:16
SPEAKER_00: To będzie odcinek o sztuce.
0:18
A konkretnie o człowieku,
0:20
który chciał zostać artystą,
0:23
ale nikt nie chciał jego sztuki.
0:26
SPEAKER_00: Adolf Hitler miał obsesję na punkcie architektury.
0:31
SPEAKER_00: Malował akwarele fasad, nienawidził awangardy.
0:35
SPEAKER_00: Dwukrotnie nie dostał się do Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu.
0:39
Dziś opowiem Ci,
0:41
jak ta porażka ukształtowała estetykę całego reżimu
0:45
totalitarnego.
0:47
SPEAKER_00: i jak mogła wpłynąć na decyzje, które kosztowały świat miliony istnień.
0:54
SPEAKER_00: Dowiesz się,
0:55
dlaczego Hitler naprawdę nie został malarzem i co było nie tak
0:59
z jego rysunkami i
1:01
SPEAKER_00: malarstwem,
1:02
SPEAKER_00: jak wyglądały i dlaczego dziś kosztują dziesiątki tysięcy euro,
1:07
SPEAKER_00: a także co łączy wystawę Sztuka Zwyrodniała z muzeami,
1:12
które odwiedzamy dziś oraz dlaczego brak jednej ludzkiej głowy
1:17
w szkicu może czasem
1:19
SPEAKER_00: powiedzieć więcej niż tysiące manifestów.
1:23
Zostań ze mną do końca,
1:24
bo ten odcinek to nie tylko historia jednego człowieka.
1:28
To opowieść o tym,
1:30
co się dzieje,
1:31
gdy ambicja nie spotyka się z talentem,
1:34
ale z rządzą władzy.
1:36
SPEAKER_00: Gotowi?
1:37
SPEAKER_00: To cofamy się do roku 1907.
1:41
SPEAKER_00: Młody mężczyzna stoi przed Akademią w Wiedniu z teczką pełną szkiców.
1:48
SPEAKER_00: Za kilka godzin jego świat się zawali, a razem z nim nasz.
1:53
Zanim Hitler stanął pod bramą Akademii w Wiedniu,
1:57
był po prostu chłopakiem z prowincji.
2:00
SPEAKER_00: Dorastał w małym mieście Branau, później w Lincu.
2:04
SPEAKER_00: W klimacie dyscypliny i frustracji.
2:07
SPEAKER_00: Jego ojciec Alois był urzędnikiem celnym, chłodnym,
2:12
SPEAKER_00: apodyktycznym i całkowicie niezainteresowanym sztuką.
2:18
SPEAKER_00: Chciał, żeby syn poszedł w ślady urzędnicze.
2:22
SPEAKER_00: Jego matka Klara była cichą, ciepłą postacią.
2:26
SPEAKER_00: To od niej pochodziły pierwsze przebłyski emocji.
2:30
Ale to nie był dom,
2:31
w którym wieszało się obrazy,
2:33
chodziło do teatru czy rozmawiało o sztuce.
2:37
To był dom,
2:38
w którym wszystko było na miejscu i sztuka musiała się w to
2:42
miejsce dopiero wcisnąć.
2:44
SPEAKER_00: Hitler pierwszy raz naprawdę zainteresował się sztuką jako ucieczką.
2:50
SPEAKER_00: Ucieczką od szkoły, od ojca, od struktury.
2:53
Już w wieku 13-14 lat rysował obsesyjnie budynki,
2:59
fasady,
3:00
dachy,
3:01
całe ulice.
3:02
SPEAKER_00: Uwielbiał chodzić na wystawy architektoniczne i przesiadywać w teatrze,
3:08
SPEAKER_00: szczególnie na operach Wagnera.
3:10
SPEAKER_00: W Lińcu wolał malować niż się uczyć.
3:14
SPEAKER_00: W szkole był średniakiem, chyba że chodziło o rysunek.
3:18
SPEAKER_00: Gdy ojciec zmarł, Hitler poczuł, że może w końcu pójść za głosem pasji.
3:26
SPEAKER_00: W wieku 18 lat spakował swoje szkice,
3:29
SPEAKER_00: wsiadł do pociągu do Wiednia i uwierzył,
3:32
SPEAKER_00: że świat właśnie czeka,
3:34
SPEAKER_00: by nazwać go artystą.
3:36
SPEAKER_00: I wtedy właśnie wszystko się zaczęło.
3:41
SPEAKER_00: W 1907 roku młody Adolf Hitler,
3:44
SPEAKER_00: przekonany o swoim niezwykłym talencie artystycznym,
3:48
SPEAKER_00: stanął przed bramami Wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych.
3:52
SPEAKER_00: Jego pewność siebie była tak wielka,
3:55
SPEAKER_00: że późniejsze odrzucenie,
3:57
SPEAKER_00: zgodnie z jego własnymi słowami w Mein Kampf,
4:00
SPEAKER_00: uderzyło go jak gron z jasnego nieba.
4:04
SPEAKER_00: Testowe rysunki zostały uznane za niesatysfakcjonujące,
4:08
SPEAKER_00: a on sam nie został przyjęty.
4:11
SPEAKER_00: Rok później, w 1908 roku, próbował ponownie.
4:16
SPEAKER_00: Werdykt komisji był jeszcze ostrzejszy, nieprzyjęty.
4:21
Krytyka,
4:21
którą usłyszał,
4:22
była techniczna,
4:23
ale ujawniła jego fundamentalny psychologiczny defekt.
4:28
Brak talentu do malarstwa artystycznego i zauważalny brak
4:33
uznania dla ludzkiej formy.
4:35
SPEAKER_00: Krytykiem,
4:36
SPEAKER_00: który przypieczętował ten los był profesor Christian Griepenkerl,
4:41
SPEAKER_00: sam znany z antycznych poglądów i skrajnego konserwatyzmu.
4:46
SPEAKER_00: Zanotował, że rysunki Hitlera zawierały za mało głów, w cudzysłowie.
4:52
SPEAKER_00: Ironią tej historycznej chwili jest fakt,
4:55
SPEAKER_00: że to właśnie konserwatywny,
4:57
SPEAKER_00: skostniały establishment,
4:59
SPEAKER_00: który sam był oburzony rodzącym się modernizmem,
5:04
SPEAKER_00: odrzucił aspirującego artystę.
5:06
Ten sam konserwatyzm estetyczny stanie się później podstawą
5:11
reżimu terroru.
5:13
SPEAKER_00: Odrzucenie to,
5:14
SPEAKER_00: zamiast prowadzić do pokory,
5:16
SPEAKER_00: wzmocniło tylko monomanie Hitlera i jego nadzwyczajną pewność siebie.
5:22
SPEAKER_00: Niepowodzenie artystyczne nie złamało jego woli,
5:25
SPEAKER_00: lecz przekierowało ją stając się osobistą raną,
5:28
SPEAKER_00: którą później mścił na całym kontynencie.
5:32
SPEAKER_00: Okres po odrzuceniu naznaczony był nędzą i włóczęgą w Wiedniu.
5:37
Hitler żyjąc na lichym groszu utrzymywał się z malowania
5:41
pocztówek i akwarel
5:43
SPEAKER_00: przedstawiających budynki,
5:45
SPEAKER_00: które sprzedawał turystom.
5:47
SPEAKER_00: To w tym okresie nawiązał kontakt z jednym przyjacielem,
5:51
SPEAKER_00: Augustem Kubickiem,
5:53
SPEAKER_00: młodym marzycielem,
5:54
SPEAKER_00: który chciał zostać muzykiem.
5:57
Kubicek stał się cierpliwym słuchaczem dla gwałtownych i
6:01
nerwowych wywodów Hitlera,
6:02
SPEAKER_00: który potrafił przez wiele godzin snuć fantazje o swoich marzeniach,
6:07
SPEAKER_00: niekiedy dając mu przemówienia pełne dzikich gestów.
6:11
SPEAKER_00: Kubicek odnotował,
6:13
SPEAKER_00: że pomimo zewnętrznego dryfowania i życia z dnia na dzień,
6:17
SPEAKER_00: w Hitlerze istniała niezwykła pewność siebie.
6:21
SPEAKER_00: i niezłomna siła woli.
6:23
Od najmłodszych lat,
6:25
już w Linz,
6:26
w wieku 16 lat,
6:27
Hitler pewnie fantazjował o przebudowie miast.
6:31
SPEAKER_00: W Wiedniu Hitler na krótko wszedł w pierwszy biznes artystyczny.
6:35
SPEAKER_00: Współpracując z Reinholdem Hannischem,
6:38
SPEAKER_00: Hitler miał malować,
6:40
SPEAKER_00: a Hannisch sprzedawać dzieląc się zyskiem.
6:43
SPEAKER_00: Umowa ta jednak szybko upadła.
6:45
ponieważ Hitler stracił zaangażowanie i nie był w stanie
6:49
utrzymać tempa malowania
6:50
SPEAKER_00: jednego obrazu dziennie.
6:53
To wczesne porzucenie malarstwa na rzecz fantazji
6:56
architektonicznych zwiastowało
6:58
SPEAKER_00: zmianę priorytetów stwórczości na kontrolę.
7:02
SPEAKER_00: Analiza zachowanych dzieł Hitlera spójnie potwierdza techniczne braki,
7:07
SPEAKER_00: które dostrzegała Wiedeńska Akademia.
7:09
SPEAKER_00: Akwarele,
7:10
często przedstawiające widoki budynków z Wiednia lub bajkowy
7:15
zamek Neuschwanstein,
7:16
SPEAKER_00: były wykonane z pewną precyzją.
7:19
SPEAKER_00: ale brakowało im życia.
7:22
SPEAKER_00: W 1936 roku John Gunther,
7:26
SPEAKER_00: amerykański dziennikarz,
7:27
SPEAKER_00: który miał okazję obejrzeć jego pracę,
7:30
SPEAKER_00: określił je jako prozaiczne,
7:33
SPEAKER_00: całkowicie pozbawione rytmu,
7:35
SPEAKER_00: koloru,
7:36
SPEAKER_00: uczucia lub duchowej wyobraźni.
7:39
SPEAKER_00: Gunther stwierdził, że były to jedynie szkice architekta.
7:43
SPEAKER_00: Bolesna i precyzyjna kreślarskość, nic więcej.
7:47
SPEAKER_00: Ta krytyka trafnie zdiagnozowała kierunek,
7:51
SPEAKER_00: którym Hitler powinien był się udać,
7:53
SPEAKER_00: co zresztą sugerowała mu sama akademia – skupienie się na architekturze.
7:59
Architektura w przeciwieństwie do malarstwa jest sztuką totalną
8:03
i monumentalną,
8:05
SPEAKER_00: idealnie pasującą do jego aspiracji.
8:08
SPEAKER_00: Kliczowa jest diagnoza technicznego niedostatku Hitlera w malarstwie,
8:13
SPEAKER_00: zwłaszcza brak uznania formy ludzkiej.
8:16
SPEAKER_00: Ta wada techniczna ma głębokie implikacje psychologiczne.
8:20
SPEAKER_00: Współczesna analiza potwierdza ten wątek.
8:23
SPEAKER_00: Krytyk sztuki,
8:24
SPEAKER_00: oceniając obrazy Hitlera bez znajomości autora,
8:28
SPEAKER_00: uznał je za całkiem dobre,
8:29
SPEAKER_00: lecz natychmiast zauważył,
8:31
że przedstawienie postaci ludzkich ujawnia głęboki brak
8:35
zainteresowania ludźmi.
8:37
To,
8:37
co było wadą artystyczną,
8:39
było w istocie manifestacją psychologicznej alienacji.
8:43
SPEAKER_00: Artysta,
8:44
SPEAKER_00: który potrafi precyzyjnie odwzorować fasadę i kamień,
8:48
SPEAKER_00: ale jest niezdolny do uchwycenia ludzkiego wnętrza.
8:52
SPEAKER_00: Z łatwością przeszedł w rolę totalitarnego przywódcy,
8:56
SPEAKER_00: dla którego masy były jedynie materiałem budowlanym.
9:00
SPEAKER_00: Odrzucenie medium,
9:01
SPEAKER_00: które wymagało empatii i emocji,
9:04
SPEAKER_00: czyli malarstwa,
9:05
na rzecz medium kontroli i porządku architektury stanowi klucz
9:10
do zrozumienia
9:11
SPEAKER_00: ewolucji jego megalomanii.
9:13
SPEAKER_00: I tu może dodam coś od siebie.
9:16
SPEAKER_00: Jako osoba,
9:16
SPEAKER_00: która na co dzień ogląda sztukę,
9:18
SPEAKER_00: ocenia rysunek czy malarstwo i patrzy na warsztat,
9:22
SPEAKER_00: mimo że Hitler był człowiekiem,
9:24
SPEAKER_00: którego naprawdę nienawidzę za to,
9:26
SPEAKER_00: co zrobił,
9:27
SPEAKER_00: to same jego szkice nie były tragiczne.
9:30
SPEAKER_00: Były sztywne, były przewidywalne, ale były też technicznie poprawne.
9:35
I powiem szczerze,
9:36
widziałam gorsze na swoim uniwersytecie i w szkole plastycznej,
9:40
naprawdę.
9:41
SPEAKER_00: Gdyby patrzeć wyłącznie na linię, proporcje światłocień miał potencjał.
9:46
SPEAKER_00: Nie artystyczny geniusz, ale solidną bazę do rozwoju.
9:50
Tyle,
9:50
że nigdy nie rozwinął się jako artysta,
9:53
bo nigdy nie próbował zrozumieć człowieka.
9:56
SPEAKER_00: A sztuka bez tego jest tylko rysunkiem technicznym.
10:00
SPEAKER_00: A skoro już przy edukacji jesteśmy,
10:03
SPEAKER_00: warto dodać,
10:03
SPEAKER_00: że Hitler nigdy nie ukończył żadnej szkoły artystycznej,
10:08
SPEAKER_00: ani architektonicznej,
10:09
SPEAKER_00: ani wyższej.
10:10
SPEAKER_00: Najwyższym szczeblem edukacji,
10:12
SPEAKER_00: jaki formalnie zaliczył,
10:14
SPEAKER_00: była średnia szkoła zawodowa z marnymi ocenami i bez matury.
10:19
SPEAKER_00: Jasne, historia zna ludzi beznadziejnych.
10:21
SPEAKER_00: dyplomów,
10:22
SPEAKER_00: którzy zmieniali świat i może zabrzmi to trochę kognitywocentrycznie,
10:26
SPEAKER_00: ale są sytuacje,
10:28
SPEAKER_00: w których brak matury naprawdę robi różnicę.
10:31
Zwłaszcza jeśli ktoś planuje przeprojektować kontynent według
10:35
własnego gustu estetycznego.
10:37
SPEAKER_00: Bo brak wykształcenia to jedno,
10:40
SPEAKER_00: ale brak pokory,
10:41
SPEAKER_00: empatii i samokrytyki to już zupełnie inna historia.
10:46
SPEAKER_00: Oraszka artystyczna przekierowała jego monomanie.
10:49
W Wiedniu Hitler często wyrażał swoje wczesne obawy polityczne
10:55
i estetyczne,
10:56
zauważając społeczną niesprawiedliwość reprezentowaną przez
11:00
zaniedbane budynki
11:02
SPEAKER_00: slumsów.
11:03
SPEAKER_00: To zrodziło w nim obawę przed popadnięciem w status proletariacki,
11:07
co z kolei stało się podstawą jego późniejszej obsesji na
11:11
punkcie polsgemeinsztaf,
11:13
SPEAKER_00: czyli wspólnoty ludowej.
11:15
SPEAKER_00: Idei, że naród musi być porządkowany, estetycznie czysty i aryjski.
11:21
Psychologicznie obsesja na punkcie monumentalnej architektury
11:26
zdominowała jego
11:27
SPEAKER_00: pasję kulturową i zatuszowała jego nienawiść i agresję.
11:32
SPEAKER_00: Hitler skierował się w stronę sztuki totalnej,
11:36
SPEAKER_00: strukturalnej,
11:37
która pozwala mu narzucić swój idealizowany i wielkościowy
11:42
obraz siebie na
11:43
SPEAKER_00: otoczenie.
11:44
SPEAKER_00: Po dojściu do władzy,
11:46
SPEAKER_00: Hitler,
11:47
SPEAKER_00: artysta odrzucony za swój ograniczony,
11:50
SPEAKER_00: konserwatywny gust,
11:52
SPEAKER_00: stał się niekwestionowanym dyktatorem estetycznym Niemiec.
11:56
Historycy często interpretują jego politykę kulturalną jako akt
12:01
osobistej zemsty na
12:03
SPEAKER_00: wszystkich sztukach.
12:05
W 1937 roku w Monachium z polecenia Hitlera otwarto Haus der
12:11
Deutschen Kunst,
12:12
SPEAKER_00: czyli dom sztuki niemieckiej,
12:14
SPEAKER_00: zaprojektowany przez Paula Ludwiga Rosta.
12:17
SPEAKER_00: Była to jedna z pierwszych monumentalnych budowli reżimu.
12:22
SPEAKER_00: Tutaj odbywała się große deutsche Kunstausstellung,
12:26
SPEAKER_00: czyli wielka niemiecka wystawa sztuki,
12:29
która promowała sztukę opartą na tradycyjnych wartościach i
12:33
ideałach petit
12:34
SPEAKER_00: bourgeois,
12:35
SPEAKER_00: służącą jako dydaktyczny instrument propagandowy państwa faszystowskiego.
12:40
Równolegle jako propagandowy kontrapunkt w Monachium otwarto
12:44
wystawę Entachtete
12:46
SPEAKER_00: Kunst,
12:47
SPEAKER_00: czyli sztukę zwyrodniałą.
12:49
SPEAKER_00: Termin sztuka zwyrodniała był terminem pejoratywnym,
12:53
mającym na celu potępienie modernizmu jako obrazy dla
12:57
niemieckiego uczucia.
12:59
Nigdy wcześniej sztuka nie została tak wyraźnie wykorzystana
13:02
jako narzędzie do
13:04
SPEAKER_00: kontrolowania myśli publicznej.
13:06
SPEAKER_00: Rezim
13:07
Dążył do abolicji wszelkiej sztuki,
13:10
która była krytyczna lub zadawała niewygodne pytania.
13:14
SPEAKER_00: Doktryna ta nie była jedynie symboliczna.
13:17
Doprowadziła do bezprecedensowej konfiskaty ponad 16 tysięcy
13:22
dzieł sztuki z
13:23
SPEAKER_00: niemieckich instytucji publicznych,
13:25
SPEAKER_00: włączając w to prace artystów międzynarodowej sławy takich jak Picasso.
13:31
W Muzeum Wiktorii i Alberta znajduje się jedyna znana kompletna
13:36
kopia inwentarza
13:37
SPEAKER_00: Entartete Kunst,
13:39
SPEAKER_00: dokumentu,
13:39
SPEAKER_00: który stanowi makabryczne świadectwo losu każdego dzieła.
13:45
SPEAKER_00: Inwentarz ten szczegółowo śledził,
13:47
SPEAKER_00: czy dzieło zostało zaznaczone literką V,
13:51
SPEAKER_00: czyli sprzedane,
13:52
SPEAKER_00: verkauf,
13:53
SPEAKER_00: T,
13:53
SPEAKER_00: czyli wymienione,
13:55
SPEAKER_00: tausch,
13:55
SPEAKER_00: czy ex,
13:56
SPEAKER_00: zniszczone,
13:57
SPEAKER_00: per niszczung.
13:58
SPEAKER_00: Jeśli nie mogło zostać sprzedane lub wymienione,
14:01
to systematyczne niszczenie i rabunek kultury był
14:05
psychologicznym odzwierciedleniem
14:07
SPEAKER_00: traumy odrzucenia.
14:09
SPEAKER_00: Hitler,
14:09
SPEAKER_00: odrzucając subiektywną krytykę własnego dzieła w malarstwie,
14:13
SPEAKER_00: stworzył obiektywny aparat państwowy,
14:17
SPEAKER_00: który uniemożliwiał krytykę jego gustu i karą tych,
14:21
SPEAKER_00: którzy ośmielali się tworzyć poza jego estetycznym reżimem.
14:27
SPEAKER_00: Kiedy Hitler zajął się polityką, nie porzucił marzeń o sztuce.
14:32
SPEAKER_00: Przekształcił je politykę monumentalnej budowy.
14:36
SPEAKER_00: W architekcie Albercie z Perze Hitler znalazł swoje niespełnione ja.
14:43
SPEAKER_00: Kogoś,
14:43
kto posiadał techniczną zdolność do realizacji jego
14:46
gigantycznych marzeń dla
14:48
SPEAKER_00: Niemiec,
14:49
SPEAKER_00: Hitler pomimo roli dyktatora niezmiennie uważał się najpierw za artystę.
14:55
Projekt przebudowy Berlina w stolice świata Rzeszy
14:58
przemianowaną na Germanie
15:00
SPEAKER_00: stanowił szczyt tej estetycznej obsesji.
15:04
Wymagałoby to wyburzenia i relokacji mas budynków w celu
15:08
stworzenia gigantycznych
15:10
SPEAKER_00: alei,
15:11
SPEAKER_00: muzeów i kolosalnego łuku triumfalnego.
15:15
SPEAKER_00: Centralnym punktem Germanii miała być Volkshalle,
15:18
SPEAKER_00: czyli hala ludu zwana także Wielką Halą lub Halą Chwały.
15:23
SPEAKER_00: Ta monumentalna,
15:24
SPEAKER_00: kopułowa budowla była bezpośrednio inspirowana panteonem Hadriana,
15:30
SPEAKER_00: który Hitler zwiedził w 1938 roku,
15:31
SPEAKER_00: choć co istotne szkic Volkshalle pochodził już z 1925 roku.
15:41
SPEAKER_00: Skala kompensacji była oszałamiająca.
15:44
Volkshalle miała być największym budynkiem świata,
15:48
mającym trwać tysiące tysięcy lat.
15:51
SPEAKER_00: Wysokość 290 metrów,
15:55
SPEAKER_00: średnica kopuły 250 metrów,
15:59
SPEAKER_00: wielokrotnie większa niż kopuła Capitolu w USA,
16:03
SPEAKER_00: która ma 29 metrów średnicy.
16:06
SPEAKER_00: Volkshalę miała pomieścić setki tysięcy ludzi.
16:11
SPEAKER_00: Obliczenia wskazywały,
16:12
SPEAKER_00: że hala mogłaby generować własne,
16:15
SPEAKER_00: niekontrolowane warunki pogodowe wewnątrz.
16:19
SPEAKER_00: Ten projekt,
16:19
SPEAKER_00: choć nigdy nie został ukończony,
16:22
SPEAKER_00: odzwierciedlał wprost wielkościowy obraz siebie Hitlera.
16:26
SPEAKER_00: Jego fundamenty faktycznie zostały położone w Berlinie,
16:30
SPEAKER_00: a budowa została wstrzymana dopiero przez działania wojenne.
16:34
SPEAKER_00: W projektach tych ugruntowana była idea Volkisch,
16:38
SPEAKER_00: rasowo czystej,
16:40
SPEAKER_00: zorganizowanej wspólnoty,
16:42
SPEAKER_00: czyli Volksgemeinschaft.
16:44
SPEAKER_00: Dla Hitlera Volk nie było zbiorem indywidualności,
16:48
SPEAKER_00: było monumentalną masą,
16:50
SPEAKER_00: którą należało estetycznie kontrolować.
16:54
SPEAKER_00: Styl artystyczny Hitlera,
16:56
SPEAKER_00: precyzyjne budynki,
16:58
nieobecni ludzie został przeniesiony wprost na pole
17:01
architektury politycznej.
17:03
SPEAKER_00: Osobistą zemstą Hitlera na mieście,
17:06
SPEAKER_00: które go odrzuciło,
17:07
SPEAKER_00: czyli w Wiedniu,
17:08
SPEAKER_00: był plan przekształcenia jego rodzinnego Linz w
17:12
SPEAKER_00: stolice kultury i przemysłową potęgę mającą przyćmić Wiedeń.
17:17
SPEAKER_00: Sercem tego kompleksu miało być Führermuseum,
17:22
SPEAKER_00: czyli Muzeum Führera,
17:24
SPEAKER_00: projektowane przez Roderika Ficka na podstawie szkiców samego Hitlera.
17:30
Kolekcja tego muzeum miała być największa w Europie i miała
17:34
powstać z rabunku.
17:36
SPEAKER_00: Aby sformalizować ten rabunek,
17:38
SPEAKER_00: Hitler ustanowił 18 czerwca 1938 roku przywilej Führera,
17:45
który zabezpieczał dla niego priorytetowy dostęp do dzieł
17:49
sztuki skonfiskowanych w
17:51
SPEAKER_00: Austrii,
17:51
SPEAKER_00: zwłaszcza z sennych kolekcji żydowskiej burżuazji w Wiedniu.
17:56
SPEAKER_00: takich jak kolekcje Rothschildów czy Gutmannów.
18:00
SPEAKER_00: Ten akt łączył estetyczną zemstę,
18:03
czyli upokorzenie Wiednia i z ideologicznym rabunkiem
18:07
wykorzystywanie Żydów jako
18:09
SPEAKER_00: źródła kolekcji.
18:11
SPEAKER_00: Z całego gigantycznego projektu Linz jedynym ukończonym elementem,
18:16
SPEAKER_00: który przetrwał jest Most Nibelungów.
18:19
Marzenia o Führermuseum i Germanii pozostały jedynie modelami i
18:24
planami ukrytymi w
18:26
SPEAKER_00: austriackich archiwach pod koniec wojny.
18:28
SPEAKER_00: Paradoksem historycznym jest to,
18:30
SPEAKER_00: że pomimo monumentalnych porażek architektonicznych,
18:34
SPEAKER_00: jedyne fizyczne relikty artystycznego życia Hitlera,
18:38
SPEAKER_00: jego mediokratyczne akwarele,
18:41
SPEAKER_00: mają dzisiaj realną wartość komercyjną.
18:44
SPEAKER_00: Półczesny handel tymi pracami jest obciążony dylematem etycznym.
18:49
SPEAKER_00: Obrazy malowane w latach 1904 do 1922,
18:54
SPEAKER_00: często podpisane A.
18:56
SPEAKER_00: Hitler,
18:56
SPEAKER_00: osiągają niestety zawrotne ceny na aukcjach.
19:00
W 2015 roku w Norymberdze 14 prac sprzedano za łączną kwotę
19:06
około 450 tysięcy dolarów.
19:09
SPEAKER_00: Najwyższą cenę 100 tys.
19:11
SPEAKER_00: euro osiągnął widok zamku Neuschwanstein.
19:15
SPEAKER_00: Obrazy te są nabywane przez inwestorów z Chin,
19:19
SPEAKER_00: Brazylii i Zjednoczonych Emiratów Arabskich,
19:22
SPEAKER_00: którzy kierują się nie ich artystyczną jakością,
19:25
SPEAKER_00: lecz ich wartością jako dokumenty historyczne.
19:29
SPEAKER_00: W Niemczech sprzedaż tych dzieł jest legalna pod warunkiem,
19:32
SPEAKER_00: że nie przedstawiają symboli nazistowskich.
19:36
Jednak komentatorzy stale kwestionują moralność czerpania
19:40
zysków z dziedzictwa zbrodniarza.
19:43
Na przykład Bawarskie Archiwum Państwowe aktywnie przyjmuje te
19:47
prace jako darowizny,
19:50
SPEAKER_00: aby wycofać je z obiegu komercyjnego.
19:53
Wartość tych słabych dzieł sztuki jest kreowana wyłącznie przez
19:57
potworność
19:58
SPEAKER_00: późniejszych czynów ich autora.
20:00
Kariera Adolfa Hitlera była podyktowana nie tylko polityką,
20:04
ale i estetyką.
20:06
Dwukrotnie odrzucony przez wiedeńską akademię przekierował
20:10
swoje ambicje na pole
20:11
SPEAKER_00: totalnej kontroli,
20:13
znając się monomaniakiem dążących do narzucenia swojej
20:17
ograniczonej wizji światu.
20:19
SPEAKER_00: Jego wojna przeciwko Europie była w dużej mierze wojną estetyczną,
20:24
SPEAKER_00: osobistą zemstą na tych,
20:26
SPEAKER_00: którzy go odrzucili.
20:28
SPEAKER_00: Niepowodzenie artystyczne mogło zaognić jego nienawiść,
20:32
SPEAKER_00: przekierowując energię twórczą w destruktywną.
20:35
Porzucił ludzką formę w malarstwie,
20:38
a następnie porzucił człowieczeństwo w polityce.
20:42
SPEAKER_00: dążąc do zbudowania architektonicznego autoportretu swojej gigantycznej,
20:48
SPEAKER_00: lecz niespełnionej wizji.
20:50
SPEAKER_00: Ostateczna ironia polega na tym,
20:52
że jego marzenia o estetycznej nieśmiertelności w
20:56
monumentalnych miastach legły w
20:58
SPEAKER_00: gruzach.
20:59
SPEAKER_00: A to, co zostało, to właśnie te akwarele.
21:02
SPEAKER_00: Historyczne świadectwa artysty, którego nikt nie chciał.
21:07
SPEAKER_00: Czy sztuka mogła zatrzymać Hitlera?
21:10
SPEAKER_00: Nie wiem,
21:11
SPEAKER_00: ale wiem,
21:12
SPEAKER_00: że gdyby ktoś nauczył go patrzeć na człowieka,
21:15
SPEAKER_00: nie tylko na fasadę,
21:17
SPEAKER_00: być może nie zobaczyłby świata jako bryły do przemeblowania.
21:21
SPEAKER_00: Gdyby zamiast marzyć o gmachach i porządku,
21:25
SPEAKER_00: musiał uchwycić jedną twarz,
21:27
SPEAKER_00: nieidealną,
21:28
SPEAKER_00: żywą,
21:29
SPEAKER_00: z oczami,
21:30
SPEAKER_00: które patrzą wstecz,
21:32
SPEAKER_00: może nie dałby rady z niej zrezygnować.
21:35
SPEAKER_00: Może gdyby ktoś nauczył go słuchać wrażliwości,
21:38
SPEAKER_00: a nie tylko ją przerysowywać,
21:40
SPEAKER_00: zabrakłoby mu tej chłodnej pewności,
21:43
SPEAKER_00: która przerodziła się w terror.
21:45
SPEAKER_00: Sztuka sama w sobie nie zatrzymuje zła,
21:48
SPEAKER_00: ale czasem uczy dostrzegać człowieka,
21:50
SPEAKER_00: zanim się go zdehumanizuje.
21:53
SPEAKER_00: I być może to już wystarczy, żeby coś zmienić.
21:57
SPEAKER_00: Słuchaliście Art Perspective?
21:58
SPEAKER_00: Jeśli chcecie odkrywać więcej takich historii,
22:01
SPEAKER_00: szukajcie mnie na Spotify,
22:03
SPEAKER_00: Apple Podcast,
22:04
SPEAKER_00: YouTube i Substack.
22:06
SPEAKER_00: Do usłyszenia.