Latest / 8. Gün 25. Saat / Diğer tüm insan türleri yok olurken biz nasıl hayatta kaldık? - Sapiens

Transcript

Diğer tüm insan türleri yok olurken biz nasıl hayatta kaldık? - Sapiens · 8. Gün 25. Saat

0:09
Sekizinci gün 25 saatten uzun bir aradan sonra hepinize
0:13
merhabalar. Ben Fırat umarım iyisinizdir.
0:16
Görüşmeyeli kendinize iyi bakmışsınızdır.
0:19
Bu bölümde çok böyle güzel bir konudan bahsedeceğim ilk
0:23
insandan o mu sapiens ten biz insanlar oldukça özeliz
0:27
zincirinin en tepesindeyiz. 10 yıllardır uzayı keşfediyoruz.
0:31
Tekerleği, tarımı interneti ve tabii ki donmuş gıdaları icat
0:35
eden türde biziz. Bu noktada gezegene neredeyse
0:39
hükmediyoruz ve sandığımızdan çok uzun bir süre bu gezegende
0:43
de olmamamıza rağmen bunu başarmış durumdayız.
0:46
Peki neden biz neden homo sapiens işte bu bölümde buna
0:51
değinmeye çalışacağım. Güzel okumalar yaptım.
0:53
Bu aralar epey bir yoğunum iş olsun, yüksek lisans sürecim
0:57
başladı. Bunlardan dolayı çok fazla vakit
1:00
ayıramadım ama artık düzenli olarak fırsat buldukça
1:03
demeyeceğim. Haftada bir böyle güzel güzel
1:06
bölüme yaratacağım. Bu aldığım kaçıncı karar
1:07
bilmiyorum ama umarım bu sefer işe yarar.
1:10
Çünkü bir şey verin rayına oturttum.
1:12
Ilerde bir bedelli askerlik süreci de var.
1:14
O süreçten sonra daha da güzel olacağını düşünüyorum.
1:17
Böyle uğraşlarım o zaman lafı fazla uzatmadan konumuza
1:21
başlayalım ama başlamadan önce çayınızı kahvenizi kapın, gelin
1:25
sizi burada bekliyorum. Insanoğlu, dünya sahnesine ilk
1:45
kez yaklaşık 2 buçuk milyon yıl önce çıktı.
1:48
O zamanlar o kadar da özel değildik.
1:50
Atomları bölmüyorduk ya da NFT leri değiştiriyor değildik.
1:54
Bir çok yönden sıradan bir hayvandık ve çevremiz üzerinde
1:57
papağanlar, çitalar ya da denizanalarından daha büyük bir
2:01
etkimiz yoktu elbette büyük beyinlerimiz vardı dik,
2:04
yürüyorduk, alet kullanıyorduk ve son derece sosyaldik ama
2:07
sadece biz değildik etrafta. Bir sürü başka insan vardı.
2:11
Sahneye çıkan son insan türü olan homo sapiens'in daha önceki
2:16
insan türlerinden doğrusal olarak evrimleştiği yaygın bir
2:19
yanılgı ama aslında erken homo sapiens en az 6 diğer insan türü
2:24
ile eş zamanlı olarak var olmuştur.
2:27
Yani dünya üzerinde 6 ayrı insan ırkı vardı.
2:30
Eskiden homo sapiensin olduğu dönemlerde zamanla geriye kalan
2:35
o 5 ırk köreldi ve homo sapiens ön plana çıktı.
2:38
Homo florence en fazla 1 m boyuna ulaşan küçük arkaik bir
2:44
insandı ama yine de filleri avlayacak kadar zeki ve
2:47
örgütlüydü. Sibirya'ya özgü bir tür olan ve
2:50
ancak 2.010 yılında keşfedilen homo denisov vardı ki.
2:54
Bu da henüz keşfedemediğimiz başka hangi soyu tükenmiş insan
2:58
türlerinin olduğu sorusunu akla getirmekte ve elbette en iyi
3:02
bilinen kuzenimiz homone darnelis vardı kendimizi utanmaz
3:06
ya homo sapiens olarak adlandırmamıza rağmen latince de
3:10
bilge adam anlamına geliyor. Kesinlikle etrafta dolaşan tek
3:14
zeki. Şeyler biz değildik aslında
3:17
neondar teller biz daha var olmadan çok önce mamutları
3:20
avlıyor ve barbekü o mangal tekniklerini
3:23
mükemmelleştiriyorlardı. Beyinleri de bizimkinden daha
3:26
büyüktü. Peki nasıl oldu?
3:28
Daha o kadar özel değilsek. Diğer insan türleri yok olup
3:32
giderken ve neredeyse hiçiz bırakmazken biz bu günlere çok
3:36
zengin biçimde geldik ve dünyaya nasıl yayıldık?
3:39
Tüm kuzenlerimize ne oldu, nereye gitti?
3:41
Bu insanlar bunu açıklamak için birbiriyle çelişen 2 teori var.
3:46
Biri sağlıklı bir teori bence diğeri oldukça uğursuz.
3:50
Melezleşme teorisi, homo sapiens'in diğer insan
3:53
türleriyle, özellikle de homo neonder talansiz ile çiftleşmeye
3:57
başladığını ve bunun sonucuna bu 2 türün kademeli olarak belir
4:01
belirginleştiğini ve birleştiğini öne sürüyor.
4:04
Bu teoriyi destekleyecek kanıtlar mevcut bu arada.
4:07
Modern avrupalıların DNA sında %1 ila 4 oranında neandertal
4:12
dna'sının yanı sıra daha önceki diğer insan türlerine ait bazı
4:16
DNA larda bulunmakta. Ama bu teoriyi eleştirenler
4:19
neander teller ve sapiensler arasındaki çiftleşmenin sadece
4:23
nadiren yavrularla sonuçlanabileceğini, çünkü
4:26
bunların sadece aynı türün popülasyonları değil, farklı
4:29
türler olduğunu belirtmekte. Yani dünya üzerinde aslında üst.
4:34
Bir ırk olarak. 56 farklı bir şey yaşıyor, bir ırk yaşıyor.
4:39
Yani bildiğimiz insan tanımlamasından çıkalım 6 farklı
4:42
insan grubu yaşıyor ve bunların birbirinden çok belirgin, ayırt
4:45
edici özellikleri de var. Böyle düşünün.
4:47
Öte yandan yer değiştirme teorisi var.
4:50
Homo sapiensin biraz daha üstün becerileri ve teknolojisiz
4:53
sayesinde diğer insan türlerini ya da besin kaynaklarını
4:57
ellerinden alarak ya da şiddet kullanarak öldürerek yok olmaya
5:00
ittiğini öne sürüyor. Eğer bu teori doğruysak
5:03
kaynaklar üzerindeki kavgalar ve yüzeysel farklılıklara.
5:06
Insanlarak diğer insanları öldürme eğilimimizi henüz
5:09
aşamadığımız açık. Peki hangisi diğer insan
5:12
türleriyle melezleşip büyük ve mutlu bir aile mi olduk, yoksa
5:15
kuzenlerimizi yok olmaya mı sürükledik onları yok mu ettik?
5:18
Bu konuları tartışanlar, araştırmacılar hala daha karar
5:21
veremedi ve yeni kanıtlar ortaya çıkmaya devam ettikçe de
5:24
tartışmada şiddetlenmeye devam ediyor.
5:27
Ama her ikisinin de kısmen doğru olma ihtimali yüksek.
5:31
Tamam, hadi ikinci teoriyi ele alalım.
5:33
Biraz daha diğerlerinden üstünlük diyelim.
5:35
Peki bu üstünlüğümüzü bizi avantajlı hale getiren şeyler
5:39
nelerdi? Bizi üstün yapan şeyler nelerdi
5:41
diğer insan ırklarına göre. Sapiens, ilk olarak yaklaşık
5:45
150.000 yıl önce evrimleşmiş bir tur binlerce yıl boyunca doğu
5:48
afrika'da çoğunlukla kendi işlerine bakmışlar ama
5:51
bakıldığında da olağanüstü bir sanatı ya da karmaşık aletler
5:55
üretmiyorlardı. Bir noktada kuzeye göç etmeye
5:58
çalışmışlar ve. Neandar tellerle savaşıyorlar,
6:02
sapiensler kaybediyor, evlerine çekiliyorlar ve neonder teller
6:05
30.000 yıl daha orta doğu'nun efendileri olarak kalıyorlar ama
6:10
sonra yaklaşık 70.000 yıl önce gerçekten inanılmaz bir şey
6:14
oluyor. Sapiensin başarmaya başladığı
6:16
şeylerde büyük bir sıçrama oluyor.
6:18
Tekneler, kandiller ok ve yaylar yapmaya başlıyorlar.
6:21
Daha büyük ve daha sofistike topluluklar oluşturuyorlar ve
6:24
ticaret ağları kuruyorlar ve sapiens avlanma tekniklerini
6:29
geliştirdikçe yollarında uzun bir yok oluş izi bırakıyorlar.
6:33
Safiensler afrika'yı ikinci kez terk ettiklerinde neander
6:37
tellerle savaşıyorlar ve bu sefer zafer kaçınılmaz.
6:40
Sadece orta doğu'yu fethetmekle kalmıyorlar, diğer tüm insan
6:43
türlerini de yeryüzünden sürüyorlar.
6:46
Sapiense bu ani üstünlüğü neyin verdiği tam olarak bilinmiyor
6:49
ama beynimizin yapısında bir şeyler oldu.
6:52
Bilişsel devrim olarak bilinen evrimsel bir sıçrama önceleri
6:55
beyinlerimiz neander tellerinkine benziyordu ama daha
6:58
sonra en yaygın olarak inanılan teorinin öne sürdüğü gibi
7:02
tesadüfi bir genetik mütasyon iç tellerimizi değiştirdi ve bize
7:07
gelişmiş düşünme, öğrenme ve hatırlama yolları sağladı.
7:11
Aslında oldukça mutlu sonlu bir kaza ama bilişsel devrimin
7:14
nedenlerini anlamaktan daha önemlisi.
7:17
Anlamak ve bu rastgele genetik mutasyonun en önemli sunucu bize
7:22
dil armağanını vermiş olması. O halde karmaşık dilin
7:25
gelişiminin homosa piensin egemenliğindeki en önemli
7:28
faktörlerden biri olması şaşırtıcı olmayacaktır.
7:32
Şimdi bunun nedenini biraz anlamaya çalışalım.
7:35
Dili olan tek canlı biz miyiz? Tabii ki değiliz arılar arılar
7:38
mesela yiyeceklerin nerede olduğunu yoldaşlarına bildirmek
7:41
için vızılıyorlar. Danslar ediyorlar ya da
7:44
şempanzelerin arkadaşlarına bir kartala dikkat etmeleri
7:48
gerektiğini söylerken çıkardığı sesle işte aslana dikkat etmesi
7:52
gerektiğini söylerken çıkardığı ses birbirinden farklı ve
7:56
neandertaller de büyük olasılıkla sadece.
7:59
Homurdanmaktan daha anlamlı bir tık, daha anlamlı bir dile
8:02
sahipti ama bizim dil kapasitemiz farklı insan dili
8:06
özellikle diğer türlerin iletişim yöntemleriyle
8:10
kıyaslandığında inanılmaz derecede karmaşık ve girift bir
8:13
yapıda. Bu yüzden arıların nesli
8:16
tükenirken şampanzeler, hayvanat bahçelerine kapatılırken ve
8:20
neandar teller çoktan yok olmuşken.
8:22
Sapiensler dünyaya hükmediyor homo sapiensler, sosyal
8:26
hayvanlar topluluklar halinde yaşıyoruz.
8:29
Dil bilginin bu topluluklar içindeki bireyler arasında
8:33
serbest çakmasını sağlıyor. Yani yiyecek Avcılar ve hatta
8:37
grup içindeki tehlikeli güvenilmez bireyler hakkında
8:41
önemli dersler diğer hayvanlardan çok daha ayrıntılı
8:44
bir düzeyde paylaşılabilir. Bu arada ben bir parantez açayım
8:48
insan. Dili bence bana göre altını
8:51
çiziyorum. Çok böyle inanılmaz bir keşif,
8:54
inanılmaz bir gelişim ve dil olmasaydı insanlık bu kadar
8:59
hızla ilerleyemezdi. Bu bir kesinlik, bu bir
9:03
gerçeklik ama şuna da eminim ki çok daha verimli bir iletişim
9:08
yöntemleri. Keşfedeceğiz, ilerleyen
9:10
zamanlarda bunun olasılığını düşünüyorum.
9:12
Belki bizler görmeyeceğiz. Belki binlerce yıl sürecek ama
9:15
daha verimli ve daha iyi iletişim yolları bulacağımıza
9:19
eminim. Çünkü ben şu an aynı dili
9:21
konuştuğum biriyle bile konuşurken yada bir grupla
9:24
konuşurken farklı şeyler aktarabiliyorum.
9:27
Istemeden ya da onlar benim tam olarak anlatmak istediğimi
9:30
anlayamayabiliyorlar. Tam tersi benim içimde geçerli
9:33
başkasının anlattığının tam olarak anlayamayabiliyorum.
9:36
Ne oluyor? Hani iletişimi süreci vardır ya
9:38
alıcı kaynak iletici bunları bir kenara bırakalım.
9:41
Adamın bana söylediği cümleyi, sembolleri sesi duyularım
9:47
yardımıyla alıyorum, içselleştiriyorum, özümsüyorum,
9:50
beynimde zihnimde işliyorum, canlandırıyorum ve buna bir
9:54
yanıt üretip. Aynı süreci ben 10'a çıkart
9:57
tekrarlıyorum. Bu aslında gün içerisinde fark
10:00
etmesek de çok nasıl söyleyeyim? Uzun bir süreç ve yanlış
10:05
iletişimsel aktarmalara yol açıyor.
10:07
Tabi ki çok mükemmel bir sistem dil dediğimiz yapı seslerin
10:11
anlamlı seslerin üretilmesiyle iletişim kurmak ama bakıldığında
10:15
çok daha iyi sistemler olabileceğini düşünüyorum.
10:17
Mesela hani görürüz böyle şeyleri bilim kurgu filmlerinde,
10:21
zihinden zihine, iletişim, telekinezi gibi şeyler bunlar
10:24
bence insanlığın. Çok da uzak olmayan bir zamanda
10:28
gelecekte yapabileceği üstesinden gelebileceği şeyler
10:31
bana göre. Yani bugün yapay zekanın geldiği
10:34
dönemi biliyorsunuz. Karşılıklı olarak şivelerle
10:36
falan konuşabiliyorum. Ben yapay zekayla yarın bunlar
10:40
neden olmasın? Kapatıyorum parantezi dedim ki
10:43
bizim dil kapasitemiz farklı. Evet ama mesela dili kullanarak
10:48
bol miktarda meyve ağacı bulan bir kişi diğerlerini tam olarak
10:52
nerede olduğunu söyleyebilir mi? Söyleyebilirim.
10:54
Bir yırtıcının saklandığı yeri keşfeden biri grubun geri
10:57
kalanını kardeş bak orada bir şeyler var, oradan uzak dur diye
11:01
uyarabilir mi? Uyarabilir.
11:03
Her 2 durumda da karmaşık değil, topluluğa belirgin bir avantaj
11:07
sağlıyor ama dilin belki de en büyük faydası bir grubun üyeleri
11:11
arasındaki ortak anlayışı yaratmaya yardımcı olması ve bu
11:15
da insanlara benzersiz bir avantaj sağlayan ana şey bir an
11:20
için arılara ve şempanzelere geri dönelim.
11:23
Bunlara döndüğümüzde arılar da büyük sayılarda birlikte
11:26
çalışabiliyorlar ancak iş birlikleri çok katı.
11:29
Ve yeni tehditler ve fırsatlar gibi çevrelerindeki
11:32
değişikliklere göre toplumsal düzenlerini uyarlayamıyorlar.
11:35
Bu çok büyük bir eksiklik, şempanzeler, daha esnek bir
11:39
şekilde işbirliği yapıyorlar. Algıladıkları değişikliklere
11:42
uyum sağlayabiliyorlar ama yalnızca oldukça küçük
11:45
sayılarda. Iş birliği yapabiliyorlar çünkü
11:47
işbirliği yapmak için karşı tarafı yakından tanımaları
11:50
gerekiyor. Karşılıklı tımar yapmadıkça
11:53
birlikte savaşmıyorlar ve arkadaşınızın saçındaki bitleri
11:57
sevgiyle ayıklamak zaman aldığından bu şekilde güven inşa
12:00
etmek büyük gruplarda mümkün değil.
12:02
Gerçekten yani şempanzeler birbirlerinin bitlerini
12:06
ayıkladıkları şempanzelere bağlanıyorlar ve onlarla
12:09
savaşıyorlar. Daha çok bu yüzden şempanze
12:11
birlikleri genellikle en fazla. 50 55 civarı birimden oluşuyor.
12:17
Esnek bir şekilde ve çok sayıda iş birliği yapabilen tek
12:20
hayvanda homo sapiens şimdi maymunlar cehennemine gitti.
12:23
Bazılarınızın aklı biliyorum. Ben de podcastten sonra sanırım
12:27
izleyeceğim canım çekti o mu sabiens dedim, iş birliği
12:30
yapabilen tek hayvan bunun nedeni dil sayesinde yalnızca
12:33
fiziksel dünya hakkında bilgi paylaşabilmemiz de değil, aynı
12:37
zamanda tanrılar, tarih ve insan hakları gibi.
12:40
Soyut fikirler hakkında da bilgi paylaşabilmemiz, şimdi ararıyı
12:45
biliyorsunuz. Sapiensin yazarı, onun ortak
12:47
mitler olarak adlandırdığı bu fikirler, insan zihninin
12:51
kurgusal yaratımları ve şimdiye kadarki en dağ yani iyice
12:55
adımız. Bunlar insan kültürünün temel
12:57
taşları ve işbirliği yapma konusunda bizi bu kadar etkili
13:00
kılanda aslında bunlar bunu biraz daha açalım.
13:04
Çünkü bu aslında. Temel argümanlarından biri
13:07
hararet diyor ki, homo sapiens gezegene hakim oluyor çünkü para
13:12
tanrılar ve devletler gibi sadece hayal gücümüzle var olan
13:16
şeyler hakkında hikayeler paylaşan tek hayvanız bunu
13:21
savunuyor. Adam aynı ortak mitlere
13:22
inanırsa. Çok sayıda iş birliği yapabilir
13:25
ve ortak hedefler doğrultusunda çalışabilir miyiz?
13:28
Bence evet bu doğru. Doğru olduğu kadar da güçlü bir
13:32
gerçek ve bizler de güçlüyüz. Bu gerçekle beraber bu kadar
13:35
güçlü olmamızın nedeni kurgulara, inanma
13:38
alışkanlığımız. Mesela parayı ele alalım.
13:41
Paranın değerinin fiziksel bir gerçekliği var mı?
13:44
Yok kağıt parçası. Ancak daha sonra ayrıntılı
13:47
olarak anlatacağım gibi geçinmek için paraya ihtiyacımız olduğum
13:52
i tine kolektif olarak inandığımızda son derece
13:55
karmaşık bir değişim sistemine sahip olabiliyoruz ya da başka
13:59
bir şekilde düşünelim. Sadece gerçekten var olan
14:01
şeylerden bahsediyor olsaydık bir kaç milyon insanın bir
14:04
hedefe katılmasının ne kadar zor olacağını düşündün kendi
14:08
uluslarının yasalarına. Olduklarına inanmasalardı, kimse
14:12
vergi ödemezdi ve bakıldığında yasalar ya da uluslar da aslında
14:16
birer kurgu birer fikir aklımızda olan şeyler yani.
14:20
Evet, ortada bir ülke var ama bunu somut olarak biliyor muyuz,
14:22
görüyor muyuz, dokunabiliyor muyuz?
14:24
Tabi ki hayır bir ülke bir kolektif bilincin fikrin
14:29
farkındayız, önemli olan da bu ve bizim soyuç şeylere inanma
14:34
mitleri sürdürme ve bu tür alışkanlıkları soyut
14:38
alışkanlıkları. Ilerletme ve sonraki nesillere
14:40
aktarma başarımız bizim geleceğimizi şekillendirmemize
14:44
de yol açıyor. Soyut düşünemeyen bir varlık
14:47
olsaydık, sadece somutlarla ilerleseydik.
14:50
Çoğu icadı zaten ilerletemezdik ya da hiç icat da yapamazdık.
14:53
Neden sonuç ilişkilerini tam verimli biçimde kuramazdık.
14:56
Bu da bizim aslında bir arpa boyu yol ilerleyememize neden
15:03
olurdu. Yani bir düşünün, neden sonuç
15:05
ilişkisi yapamadığımızı? Sadece güdülerimizle hareket
15:08
eden hayvanlardan bir farkımız olur muydu?
15:10
Bence olmazdı. Doğal şekillerde şartlanırdık.
15:13
Atıyorum ne derdik buradan işte şu hayvan geçiyor.
15:16
O zaman bunu avlayan hayvanı yemek istediğime göre ben bu
15:20
hayvanın küçük olan hayvanın civarında takılayım.
15:23
Bak bu bir hayvanın yapabileceği basit bir düşünmesi sitili.
15:27
Çünkü aslında bir koşullanma var ya da önceden gelen genetik
15:31
kodlanmış alışkanlıklar var. Ha, bizde de bunlardan farksız
15:35
bir sistem olurdu ve bugün düşünme yetimiz tam anlamıyla
15:39
yerine oturamazdı. Bundan bahsediyor ilk homo
15:43
sapienslere dönecek olursam bunlar yaklaşık 150 kişilik
15:47
küçük gruplar halinde yaşıyorlar ama dillerimiz ve ortak
15:51
mitlerimiz gelişip yayıldıkça topluluklarımızın boyutunu
15:54
katlanarak artırmak mümkün oldu. Köylerden şehirlere,
15:59
şehirlerden, ulus devletlere ve ulus devletlerden küresel olarak
16:03
birbirine bağlı modern toplumlarımıza geldik.
16:07
Arılar ve maymunların yani şempanzelerin o grup halinde
16:12
takılma içgüdülerini burada farklı olarak algılayan biliriz.
16:17
Şimdi bir de tarım devrimi var. Tabi ki her zaman deriz
16:20
ilkokullarda bile konuşulur. Tarım devrimi bizim için.
16:24
Apayrı bir sıçrama noktası mıydı?
16:26
Şimdi bu tarım devrimi ve toplayıcılardan çiftçilere nasıl
16:30
dönüştüğümüzle ilgili biraz bir eşeleyelim.
16:33
Bu süreci homohapienstler tarihimizin büyük bir bölümünde
16:36
göçebe bir yaşam tarzı sürdürüyorlar.
16:39
Atalarımızın büyük çoğunluğu hayatlarını avlayarak avlanarak
16:43
ve bitki toplayarak geçiriyorlar.
16:45
Tek bir bölgeye yerleşmek yerine yiyecek nerede, bolsa oraya
16:49
gidiyorlar, nerede kıtlık varsa oradan gidiyorlar.
16:51
Yiyecekler de bolsa oraya doğru ilerliyorlar.
16:54
Rüzgar nereye eserse kısacası yani her yere izlerini
16:58
bırakıyorlar ama yaklaşık 12.000 yıl önce tüm bunlar değişti.
17:02
Zaman ne kadar yavaş ilerliyor, görüyor musunuz?
17:04
Geçmişte şimdi 10 sene önce 15 sene önce.
17:08
Çıkan dokunmatik telefonlar nerelere geldi işte zaman
17:11
birikimli ilerliyor ve teknoloji üstüne koydukça geometrik bir
17:15
kat sayıyla artıyor. Ha bu çok güzel bir şey ama
17:18
onlar için o kadar yavaş akıyor ki zaman yaklaşık 12.000 yıl
17:21
önce tüm bunlar değişiyor. Tarım devrimi dediğimiz şey homo
17:26
sapiensin yalnızca avcılık ve toplayıcılığa güvenmeyi bırakıp
17:30
bunun yerine ekin yetiştirme ve hayvanları evcilleştirmeye
17:34
başladığı zaman. Yaklaşık 10.000 yıl içinde
17:37
insanlığın neredeyse tamamı tarıma yerleşti.
17:41
Gerçekten devrim niteliğinde bir değişim.
17:43
Tabii ben şunu düşünüyorum, arada bir diyorum ki ya diyorum,
17:46
bunu ilk düşünen kim? Tabi ki biraz daha düşündüğümde
17:49
bunun tek bir anda hani böyle gibi de vardı ya sabah uyanıyor
17:53
adam ispanyolca falan konuşuyor, yanılmıyorsam onun gibi bir
17:56
değişim değil bu. Bu bir süreç detaylı ve
18:00
çözümlenmesi gereken bir proses. Belki binlerce yıl sürdü bu.
18:05
Tarım devrimine geçiş için hazırlanması gereken ön koşullar
18:09
tabi bu da şaşırtıcı bir durum. Çiftçilik bugün kanıksanmış
18:13
olabilir ama ilk atalarımızın neden avcı toplayıcı yaşam tarzı
18:18
yerine bunu tercih ettiklerini anlamak gerçekten zor birincisi
18:22
iş gücü açısından tarım bakıldığında çok daha zaman
18:26
alıcı ve yıpratıcı bir avcı toplayıcı, yeterli yiyeceği
18:30
toplamak için yaklaşık 4 saat harcamak zorundayken bir çiftçi
18:34
Şafak tan gün batımına kadar tarladı.
18:37
Çalışmak zorunda. Yani bir de sunulan gıdanın
18:39
kalitesi var. Erken dönem tarımı atalarımıza.
18:42
Duday gibi hem sindirimi zor hem de besin ve vitamin açısından
18:46
oldukça eksik olan dar bir tahıl yelpazesi sunmuş.
18:50
Bunu bir karşılaştırın. Ne ile bir avcı toplayıcının
18:53
tadını çıkaracağı çok fazla çeşitte et kuruyemiş meyve ve
18:58
balıkla karşılaştırın. Bizim daha bugüne ulaşamamış
19:01
türdeki yiyeceklerle karşılaştırın bir ve o zaman her
19:04
şey bol. O kadar hakim değiliz dünyaya
19:07
dünya bize hakim. Peki bizi daha kötü yiyecekler
19:11
yemek için daha uzun saatler çalışmaya iten neydi?
19:14
O zamanlar bunun 2 nedeni var. Birincisi tarıma geçiş az önce
19:18
de dediğim gibi yavaş ve kademeli bir süreçte her nesil
19:21
ile birlikte bu süreç toplumsal olarak daha da kökleşiyor ve
19:24
tarımın bir sürü dezavantajı olduğunun fark ettiğimizde artık
19:28
geri dönmenin çok geç olduğunu fark ediyoruz.
19:30
Ikincisi, birçok hatasına rağmen tarımın büyük bir avantajı
19:34
vardı. Toprak birimi başına çok daha
19:37
fazla gıda sağlıyordu. Çiftçiler sadece küçük bir
19:40
toprak parçası, çok sayıda yenilebilir bitki
19:43
yetiştiriyordu. Konfor alanından da çıkmak
19:45
zorunda değildi. Bu da insan toplumlarının çok
19:47
daha yüksek nüfusları sürdürebilmesine yol açan bir
19:50
gıda arzı artışıydı ve böylece homosapiens nüfusu patladı.
19:55
Tarım devrimi daha kötü koşullar altında da olsa daha fazla
19:59
insanı hayatta tutmamızı sağlayan şey ama nüfus artışı
20:03
aynı zamanda bir sorun da yaratacaktı.
20:04
Toplumlar böylesi bir nüfus patlamasıyla nasıl başa
20:07
çıkacaklardı ki? Bunları yönetmek gerekiyordu
20:10
değil mi? Bunlar bugün hala
20:12
karşılaştığımız. Meseleler şimdi gelin bu
20:14
meselelere bakalım. Tarım devriminden önce hayat
20:17
nispeten basit. Eğer etin atsa komşularına bir
20:21
kapısını çalarsın. Mağaraya böyle bir tıklatırsın
20:24
ya dersin kardeş bana biraz et verir misin?
20:26
Ben bugün avlanamadım. Bu kadar bir basitlikte bir
20:29
hayattı. Çoğu zaman bir yardım ettikleri
20:32
belirlenmiş tarihte ve ileride bir sorunla karşılaştıklarında
20:36
bu iyiliğe karşılık vereceğinizi de bilirlerdi ama tarımın
20:40
gelişmesiyle birlikte bu iyilik ekonomisi bir takas sistemine
20:45
dönüştü. Oğlum niye onda da emek var,
20:48
bunda da emek var bunu da paylaşsın.
20:50
Çünkü tarım verimliliği sayesinde insanların topluluk
20:53
için yeterli gıda üretmesini sağlayan bir şey.
20:56
Artık bir sonraki öğünü kovalamak için sürekli baskı
20:59
altında olmayan bazı insanlar başka işlere yöneltiler.
21:03
Dediler ki ya kardeşim ben komşumdan alayım bunu ama ben
21:07
tarımcı, tarımla uğraşmayayım. Tarımcılık diyecektim.
21:10
Belki doğru bir terimdir, bilmiyorum da aklıma o geldi.
21:12
Ben çiftçilikle uğraşmayın, komşum zaten uğraşıyor, evimin
21:16
dibinde. EO bana versin e ben de 10'a
21:18
çıkart başka bir işte yardımcı olayım lan bu iyi fikir çok
21:22
güzel fikir değil mi? Takas sistemi ve bazıları baktı,
21:26
demircilik de yapılacak şey dokumacılık böyle yeni zanaatlar
21:29
geliştirdiler. Yiyecek elde etmek için bitmiş
21:33
ürünlerini, örneğin bir bıçak ya da bir kürekle bunlara ihtiyacı
21:36
olan çiftçilerle takas ettiler. Böyle alanların doğması
21:40
gerekiyordu çünkü. Yeni oluşan bir alan farklı
21:43
kalemleri üretir. Kalemlerden kastım üretim
21:46
alanları, zanaat alanları çiftçeye ihtiyaç duyacak.
21:49
Kardeşim küreye kazmaya bunları kim yapacak?
21:52
Çiftçinin buna harcayacak mesaisi olmayacak.
21:54
Bunları yapacak insanlar da lazım.
21:56
Işte bu bir değiş tokuş sistemi yarattı fakat çok geçmeden bu
22:01
takas ekonomisi de yetersiz kaldı.
22:03
Çünkü atıyorum, sen de okumacılıkla uğraşıyorsun.
22:06
Diyelim ki ya da farklı bir alanda bir zanaatez sahipsin.
22:10
Çevrendeki bütün çiftçiler sana senin ürettiğin ürünlerin
22:13
karşılığında bir şey vermek istemiyorlar.
22:15
Çünkü o ürünlere ihtiyaçları yok.
22:17
E bunu satamadığında sen bu kişilerle sata satmak doğru
22:20
olmadı. Değiş tokuş yapamadığında aç
22:23
kalıp ölecen ne yapacaksın işini bırakacaksın, zanaatini
22:25
bırakacaksın işte. Bu takas ekonomisinin eksik
22:29
olduğu kısım ticaret pazarı büyümeye devam ediyor.
22:32
Mallarınızı isteyen karşılığında mallarını istediğiniz birini
22:36
bulmak zor. Mesela az önceki örneği
22:38
farklılaştıralım. Bıçak bıçağınız karşılığında
22:41
çiftçiye gittiniz dediniz ki bana şöyle de sulu bir et ver,
22:46
tamam mı? Ama zaten çok sayıda bıçağı
22:48
varsa ne yapacaksın? Yada bıçağa ihtiyacı varsa ama
22:51
henüz kesecek bir domuzu ya da ineği artık o dönemler ne varsa.
22:56
Ondan bulunmuyor. Selin de ne yapacaksın size?
22:58
Gelecekte bir domuz vereceğine söz verebilir ama sözünü
23:01
tutacağını nereden biliyorsun? Geleceğe kadar aç mı kalacaksın.
23:05
Bunlar gibi bir ton farklı şeyler gelişiyordu.
23:08
Homo sapiens milattan önce yaklaşık 3.000 yılında bu tür
23:12
sorunlara yanıt olarak yazıyı ve parayı geliştirdi, insanlık
23:17
tarihinin en önemli icatlarından.
23:19
Ikisi daha bunu ilk yapanlar tabii ki mezopotamya'daki
23:23
sümerler karmaşık ticaretler için gereken bilgileri saklamak
23:27
amacıyla insanların işlemlerini basit ekonomik semboller
23:31
kullanarak kil tabletlere kazımaya başlıyorlar.
23:34
Aynı dönemde standart bir ödeme yöntemi olarak arpa parasını
23:37
kullanmaya başlıyorlar. Bu sayede domuz çiftçisine
23:41
ihtiyaç duyabileceği başka her şeye kolayca çevrilebilen bir
23:45
para birimiyle ödeme yapabiliyordunuz ya da size bir
23:48
domuz sözü verdiyse işlemi yazıyla kaydedebilir ve daha
23:52
sonra sözünü tutmasını sağlayabilirdiniz.
23:55
Bu günümüzü hala işlerliği olan mükemmel bir sistem.
23:58
Kapitalizmin kökleri işte tamam paranın ve yazının icadı
24:03
ekonomik işlemlerin yürütülmesini kolaylaştırmış
24:06
olabilir. Sahtekarlık yapmayı da
24:08
zorlaştırmış olabilir ama. Bu elbette ekonomilerin birden
24:12
bire sorunsuz kaymaksız verimli bir şekilde işlemeye başladığı
24:17
anlamına gelmiyor. Aslında toplumlar ve ekonomiler
24:19
büyüdükçe kontrol edilmeleri ve düzenlenmeleri daha zor hale
24:24
geliyor. Peki insan toplumları ne
24:25
yapıyor? Insanların nasıl davranacağını
24:27
düzenlemek için yasalar ve insanların bunlara uymasını
24:31
sağlamak için otorite sistemleri geliştiriyorlar.
24:34
Böylece ilk hiyerarşik toplumlar doğuyor.
24:37
En tepede bir kral ya da imparator var ve diğer herkesi
24:40
yönetiyor. Al sana monarşi günümüzde
24:43
geçmişteki monarşileri ve imparatorlukları otoriter ve
24:47
zalim olarak görebiliriz ama bunların büyük ölçüde siyasi,
24:50
sosyal ve ekonomik istikrar sağladığını belirtmek de lazım.
24:54
Birincisi, yasaları ve gelenekleri homojenleştiren
24:57
etkili bir bürokrasi sağlamışlar mıdır?
25:01
Sadece bir örnek vereyim. Milattan önce 1.776 da babil bir
25:05
milyondan fazla nüfusuyla dünyanın en büyük imparatorluğu
25:09
babil kralı hamur abi onları etkili bir şekilde yönetmek ve
25:13
tek tip bir düzen sağlamak için hepimizin adını bildiği hamur
25:17
abi kanunları olarak bilinen bir kanunlar topluluğu yayınlıyor.
25:21
Bu kanunlar, hırsızlık, cinayet ve vergilendirme gibi alanları
25:25
kapsayarak neye izin verilip neye verilmeyeceğine dair
25:29
imparatorluk çapında bir anlayış oluşturuyor.
25:32
Imparatorluk sınırları içinde nereye seyahat ederlerse
25:35
etsinler ya da ticaret yaparlarsa yapsınlar, insanlar
25:39
hangi yasalara ve geleneklere uyacaklarını çok iyi
25:42
biliyorlardı. Uymazlarsa başlarına ne
25:45
geleceğini de biliyorlardı. Ama yasaları bilmek, onlara
25:48
itaat etmekle aynı şey değil. Imparatorlar ve krallar
25:52
yasalarını uygulamak için insanların otoritelerini kabul
25:56
etmelerine ihtiyaç duymuş kişiler ve bunu yapmanın en iyi
25:59
yolu da tabii ki dini inançlar. Bildiğimiz din kral murabi bunu
26:05
çok iyi bilen birisi ve mezopotamya vatandaşlarını
26:07
yönetmek için tanrılar tarafından atandığını ilan
26:11
ederek yönetimini meşrulaştırıyor.
26:14
Eğer insanlar yöneticilerinin ilahi irade tarafından
26:17
seçildiğine inansaydı, imparatorluk yönetimini çok daha
26:21
fazla kabul ederlerdi. Bir kez daha ortak bir mitin
26:24
1.000.000 kişilik bir imparatorluğu bir arada
26:28
tutabilecek bir yapıştırıcı olduğunu görüyoruz.
26:31
Bunu bütün toplumların geçmişinde görebiliriz.
26:34
Türk tarihine baktığımızda da göktengri inancıyla kut
26:38
anlayışıyla bunu belirgin bir şekilde görmekteyiz.
26:41
Imparatorluklar yayılıyor. Destekledikleri dinler de hem
26:46
kapsam hem de güç olarak büyüyor.
26:48
Bazen zorla, bazen de kademeli asimilasyon süreçleriyle
26:51
imparatorluk yönetimi çok çeşitli etnik ve dini grupları
26:56
birkaç mega kültüre dahil etmiş bulunmakta.
26:59
Biraz daha günümüze yaklaştığımızda zaten bunu
27:02
görüyoruz. 16 ve 17. Yüzyıllarda insanlık bir başka
27:06
deniz değişiminden geçti. Hani bilimsel bir devrim
27:09
avrupa'yı kasıp kavurduğu ilerlemeyi sadece tanrılara
27:13
bırakmak yerine insanlar toplumu geliştirmek için bilimi nasıl
27:17
kullanabileceklerini düşünmeye başladılar.
27:19
Keşif deneyi gözlem gibi bilimsel ilkeleri uygulayarak
27:23
tıp efendim, astronomi ya da fizik gibi alanlarda önemli
27:27
atılımlar gerçekleştirdiler. Her gün bir gelişme toplumu daha
27:31
yaşanabilir bir yer haline getirmeye.
27:33
Yardımcı oluyordu. Örneğin çocuk ölümlerini ele
27:35
alalım. Geçmişte toplumun en varlıklı
27:38
üyelerinin bile 2 ya da 3 çocuğunu erken ölümler nedeniyle
27:42
kaybetmesi oldukça yaygın bir durumdu.
27:44
Günümüzde bilim sayesinde herkes için bebek ölüm oranı her 1.000
27:49
kişiden sadece bir. Belki daha düşük, çok da eskiye
27:52
gitmeye gerek yok. Yani binlerce yıl eskisine
27:55
gitmeye gerek yok ya da orta çağ falan gitmeye gerek yok.
27:58
Benim babannem ya da anneannemin ikişer üçer çocuğu çok küçükken
28:02
ya da erken çocukluk döneminde ya da daha doğmadan vefat etmiş.
28:06
Sizlerin de orta yaşın özellikle anne babaları ya da işte yirmili
28:12
yaşın üstündeki kişilerin daha çok kırsalda yaşamış büyükanne
28:16
büyük babaları dedeleri nineleri hemen hemen aynı durumu
28:20
yaşamıştır. Sağlık hizmetlerinin
28:22
eksikliğinden dolayı bilim arayışı sadece insan sağlığına
28:26
fayda sağlamıyordu. Tabii ki Avrupa hükümetleri
28:29
bunun ekonomiler için de harika olduğunu fark etmekte
28:32
gecikmiyorlar. Krallar ve imparatorlar
28:34
uluslarının zenginleştirecek yeni fikirler ve kaynaklar
28:38
bulmaları için bilim adamlarına ve kaşiflere tonla altın
28:42
yağdırıyorduk para yağdırıyordu. Hiç bir olay 16.
28:45
Yüzyıl. Avrupalılarının zihninde
28:48
bilimsel yöntemin değerini, christof kolomb'un atlantik'i
28:52
aşan ünlü yolculuğu kadar pekiştirmemiş.
28:55
Bakın bu cümleyi bir yerden okudum, çok hoşuma gitti.
28:57
Hiçbir olay 16. Yüzyıl avrupalılarının zihninde
29:02
bilimsel yöntemin değerini christoph polomb'un atlantik'i
29:05
aşan ünlü yolculuğu kadar pekiştirmemiştir.
29:09
Kral keşfi desteklemesinin karşılığında altın ve gümüş gibi
29:13
değerli kaynaklarla dolu geniş ve imparatorluk elde ediyor ve.
29:17
Avrupalı güçlerinin haritalarındaki diğer boş
29:19
noktaları doldurma yarışı büyük bir hızla başlıyor.
29:22
Yani dünya savaşlarına hoş geldiniz.
29:26
Hükümdarlar geniş yeni toprakları fethetmek, kontrol
29:29
etmek istiyorlarsa Hristiyan kutsal kitaplarını ve eski sözlü
29:33
geleneklere danışmak gibi. Eski yöntemlerin peki şeyi
29:36
aramayacağını fark ediyorlar. Bunun yerine coğrafya,
29:38
kültürler, diller, iklim, flora ve fauna ve yeni bölgelerin
29:43
tarihleri hakkında tonlarca bilimsel veri elde etmeleri
29:46
gerekecek. Avrupa ekonomileri, keşifler ve
29:49
bilimsel yenilikler sonucunda kaçınılmaz olarak büyüdü ve bu
29:53
emperyal yayılma birçok yerli yaşam biçimini yok etmenin yanı
29:56
sıra küresel imparatorluklar ve ticaret ağları kurarak daha önce
30:02
izole edilmiş dünyaları birbirine sıkı sıkıya bağlı
30:05
toplumlar haline getirdi. Dünya küçük bir kar küresine
30:09
dönüşmeye başlıyordu. Şimdi yolculuğa devam edelim.
30:12
Biraz hikayeleştirerek de anlatmak için kendimi yoruyorum
30:15
aslında. Küresel toplumumuzun kapitalizmi
30:18
olan merkezi inancının nasıl Avrupa emperyalizminin bir
30:23
mirası olduğuna bakalım. Şimdiye kadar bilimsel yöntemin
30:26
birçok Avrupalı hükümetler tarafından imparatorluklarını
30:29
genişletmek ve mevcut karlarını artırmak için kullanıldığını
30:33
biliyoruz. Bu kesinlikle işe yaradı. 19.
30:36
Yüzyıla gelindiğinde Britanya imparatorluğu tek başına
30:39
dünyanın dörtte birinden fazlasını kaplıyordu.
30:42
Kaplıyordu, yanlış oldu, kapsıyordu.
30:44
Sadece kaplamıyordu, yani olmadığı noktalarda bile
30:48
sömürüyordu insanları. Bu oldukça büyük bir devasa bir
30:52
erişim. Bunun sayesinde ne yaptı?
30:53
Avrupa ülkeleri fikirlerini dünyanın her yerine her köşesine
30:57
yaydı. Yerel gelenekler, kültürler,
30:59
yasaların yerinin ne aldığı Avrupa normlarına dayalı.
31:03
Mega kültürler ister batı dinleri ister, demokrasi, ister,
31:06
bilim olsun hepsi değişti. Avrupa imparatorluklarının uzun
31:11
zaman önce yok olmuş olsa da pek çok ulus hala kültürel
31:15
miraslarıyla yaşamaya devam ediyor.
31:18
Yani bakıldığında hindistan'a bakın.
31:20
Çok açık bir şekilde görülüyor değil mi?
31:22
Yani o batı olayı ya da ne bileyim.
31:25
Makedon imparatoru büyük iskender'in o keşfi ve savaşları
31:31
seferleri dolayısıyla ortaya çıkan helenistik dönem bunlara
31:35
bir bakın hala bunların etkileri doğu ülkelerinde, özellikle
31:39
afrika'da da bir yakın zamanda o Avrupalı ülkelerin egemenliğinin
31:44
izlerini görüyoruz. Doğu ülkelerinde de yakın antik
31:48
çağlardaki durumların olayların etkilerini görebiliyoruz.
31:52
Neresi izli Avrupa izli? Avrupa'nın izleri hala afrika'da
31:56
var. Avrupa'nın izleri hala doğu
31:58
ülkelerinde var. Peki gelelim kapitalizmi?
32:01
Bu kültürel, küresel kültürel diyeyim.
32:03
Normların açık ara en büyüğü kapitalizm büyük ölçüde Avrupa
32:08
imparatorlukları sayesinde dünyanın 4 bir yanındaki
32:10
insanlar. Paranın önemine ve gücüne
32:13
inanmaya başladılar. Bakın amerika'yı saymıyorum.
32:16
Çünkü amerika'da Avrupa kökenli bir ülke.
32:19
Daha sonra tabii ki sessiz kalma politikalarıyla işlere
32:22
karışmayalım. Kendi kabuğumuzda gelişip
32:25
yükselelim politikalarıyla Amerika Birleşik Devletleri tabi
32:28
ki çok yükseldi ve kapitalizmin ana merkeze haline geldi.
32:32
Ama bunun menşei kökeni Avrupa konuya geri dönelim.
32:36
Günümüze bakalım ister brezilya'dan ister atıyorum bu
32:40
tandan ister kanada'dan ya da kamboçya'dan olsun.
32:43
Çoğu insan hayatını para ve maddi varlıklar etrafında
32:47
şekillendirerek yaşıyor. Hepimiz gelirimizi en üst düzeye
32:51
çıkartmak ya da zenginliğimizi, giysiler ve aletlerle aletlerden
32:55
kastım, araba gibi ya da uçak gibi.
32:58
Ne bileyim daha böyle göz önünde olan aletlerle sergilemek
33:01
istiyoruz. Aslında bilimin desteğiyle
33:04
küresel kapitalizmin gücü ve erişimi başta din olmak üzere
33:08
diğer pek çok küresel kültürü aşındırıyor.
33:11
Modern bilim pek çok dini ilkeye çürütüyor.
33:14
Bu arada bunu söyleyeyim, bir parantez açayım.
33:16
Modern bilim, sosyal bilimler dinleri gerçek saymıyor.
33:20
Teoloji ise dinleri bilimsel çerçevede değerlendirmeye
33:24
çalışıyor. Çoğu insan artık tanrının
33:26
dünyayı 7 günde yarattığına inanmıyor.
33:28
Araştırmalar bunu gösteriyor. Artık darbenin doğal seçilim
33:32
yoluyla evrim teorisi bir yasa haline geldi.
33:35
Bu konuda da bir başlık açayım. Bu arada şunun da altını çizmek
33:39
istiyorum. Burada benim fikirlerimi çok az
33:41
duyarsınız. Ben yaptığım araştırmaları ve
33:43
edindiğim doğrulanmış verileri aktarmaya bir şekilde kendi
33:48
üslubumla aktarmaya çalışıyorum. O yüzden Fırat şunu anlattı,
33:52
Fırat buna inanıyor, Fırat şunu anlattı, buna inanmıyor.
33:55
Demek yanlış olacaktır. Yani şu açıklamayı yapmak
33:59
zorunda olduğumuz bir dönem ne yazık ki dediğim gibi artık
34:02
darbenin doğal seçilim yoluyla evrim teorisine inanıyoruz,
34:06
inanıyoruz. Çünkü bu bir gerçeklik.
34:08
Peki neden teori parantez açmış olayım?
34:11
Tekrar bitmedi parantezlerimiz bugün.
34:13
Darwin teorisi demek darbenin evrim teorisi demek aslında bir
34:18
yasanın açıklanma şekli bakıldığında evrim bir icat
34:22
değil bir buluşta değil, var olan gerçekliğin gözler önüne
34:26
serilmesi ne demek istiyorum mesela nasıl ki newton yer
34:30
çekiminin keşfetti tabi ki bu arada kafasını elma düşme gibi
34:34
bir hikaye değil. Bu hikayenin biraz romantize
34:38
etmek. Olduğunu düşünüyorum zaten öyle
34:41
de ama nasıl ki newton yer çekimini keşfetti ama keşfedene
34:46
kadar yer çekimi yok muydu? Yani newton olan bir şeyi gözler
34:50
önüne serdi değil mi? Newton keşfetti diye yer çekimi
34:53
bir anda var olmaya başlamadı. Aynı şeyi darvinde yaptı.
34:56
Ortada bir evrim gerçeği var. Evrim bir gerçeklik, bir yasa,
35:01
bir doğa yasası, fizik yasası, biyoloji yasası artık adına ne
35:05
derseniz deyin. Fakat darwin bunu ortaya
35:08
çıkardı. Darvin ortaya çıkardığı için de
35:10
bu darwin'in evrime bakış açısı anlamına gelen darwin'in evrim
35:16
teorisi olarak aktarılıyor. Bizim aslında tartıştığımız
35:19
nokta şu, evrim var mı yok mudan ziyade evrim nasıl bir süreçte
35:24
işliyor? Evrim nasıl bir şey?
35:25
Bunu tartışıyoruz ve bu tartışmaya her zaman açık bir
35:28
konu. Yani şu an ben varım, bunu
35:31
biliyorum ve bilim insanları Fırat var mıdır, yok mudur diye
35:34
tartışmıyorlar. Fırat nasıl var, ne şekilde var?
35:38
Süreci işleri nasıl ilerliyor, nasıl işliyor buna bakıyorlar.
35:42
Böyle bir benzetme yapabilirim bakıldığı zaman darwinin evrim
35:46
teorisi darwinin evrim gerçekliğine nasıl baktığını
35:50
anlatan bir bakış açısı bir pencere bunu söyleyebilirim.
35:55
O yüzden darbenin evrim teorisini kesinlikle
35:58
eleştirebilirsiniz. Ama evrim bir gerçek evrim
36:02
eleştirilemez. Üzgün çok üzgün ama yani üzgünüm
36:07
yani siz Fırat aslında yok diyemezsiniz ama benim işleyiş
36:11
biçimimi tartışabilirsiniz. Benim karakterim mi
36:14
eleştirebilirsiniz? Yaklaşımlarımı
36:16
eleştirebilirsiniz. Bu buna benzeyen bir şey.
36:18
Dinin gerçekleri sorgulanıyor tabii ki dönem dönem
36:21
sorgulandıkça kapitalist ideoloji ön plana çıkıyor.
36:24
Dolayısıyla öbür dünyada mutluluğu beklemek şeklinde
36:27
geleneksel inancın yerine. Bugünlerde dünyadaki hazımızı en
36:30
üst düzeye çıkarmaya odaklanan kitleler haline geldik.
36:34
Bu da elbette bizi bizi daha mutlu edeceği reklamı yapılan
36:38
daha fazla ürün ve hizmet aramaya satın almaya ve
36:42
tüketmeye yönlendiriyor. Mesela temo tabi son zamanlarda
36:46
çok popüler hale gelince ilgi çekti ve dikkat çektiği için de
36:50
limitleri sınırlandı. Yani bir kere alışveriş yapma
36:54
fırsatı buldum. Inanılmaz da güzel oldu benim
36:57
için. Açıkçası yaklaşık 20.000.
36:59
Aralık ürünü bedava almış oldum çünkü geciktirdiler.
37:02
Yani 45 46 gün falan sürdü. Gelmesi ürünün ama ben 44 43
37:07
gündeyken falan para iadesi istedim.
37:09
Böyle bir hak doğdu bana hem param geldi hem ürünlerim geldi.
37:13
Güzel bir süreçte açıkçası ama paketi açtığımda işe yarar tek
37:17
bir şey almadığımı fark ettim. Gerçekten bunun farkına vardım.
37:20
Yani bir klozete ne kadar aksesuar takılabilir bilmiyorum
37:25
ama 10 parça aksesuar takmışım. Klozete ne gerek var?
37:28
Yani bu bir alışveriş çılgınlığı ne gerek var böyle bir şey ama
37:32
tabi ki hala aynı kafada ilerlemeye devam ediyoruz.
37:35
Çünkü çok fazla uyaran var bu konuda bunun önüne geçmek için
37:39
yapabileceğimiz hiçbir psikolojik süreç ya da öz
37:42
denetim mekanizması yok. Yani başa çıkamıyoruz, tüketmeye
37:45
o kadar meraklıyız ki. Yapacak bir şey yok.
37:48
Bu sadece maddi bir tüketim olmayabilir.
37:50
Zamanı tüketmek en büyük sıkıntı.
37:52
Zaten bugün içerik tüketiyoruz, sayfalarca kaydırıyoruz.
37:55
Reel slar tiktoklar bilmem neler?
37:57
Bu en büyük tüketim. Ben her zaman söylerim, çok da
38:00
güzel bir sözdür. Paranın satın alabileceği en
38:03
değerli şey zamandır. Bu kadar yani ve biz o zamanı r
38:07
yıldızlayarak falan harcıyoruz. Her neyse bu başka bir ütopik
38:11
konu zaten geri dönecek olursak, kısaca küreselleşme kesinlikle
38:15
ilerliyor ama bu durumdan herkes memnun mu?
38:18
Tabi ki değil küreselleşmeyi eleştirenler, diğer her şeyin
38:21
yanı sıra kültürel çeşitliliği aşındırdığını, tüm dünyayı donuk
38:26
homojen birbirliğe dönüştürdüğünü iddia ediyor ki
38:28
bence haklılar. Bu gibi eleştirilere rağmen
38:31
küreselleşmenin faydası var mı? Tabii ki var dünyayı daha
38:34
barışçıl bir yer haline getirmeye kesinlikle yardımcı
38:37
oluyor. Bu da tartışılabilir bir konu.
38:39
Ama bence öyle modern uluslar refahlar için birbirine bağlı ve
38:43
küreselleşmiş bir dünyada ticaret ve yatırım ağları pek
38:46
çok farklı ülkeye yayılmak da bir bölgedeki savaş ya da
38:50
istikrarsızlık herkes için ikincil ekonomik etkilere neden
38:54
oluyor. Bugün görüyorsunuz.
38:56
Ukrayna Rusya, Filistin ki lübnan'da dahil olduğu daha
39:00
geçenlerde Filistin, Lübnan israil ya da dünyanın başka
39:04
yerlerinde yemen'de bir çıkarışıklık vesaire.
39:06
Bunlar tüm dünyayı etkileyen şeyler bakıldığında çok küçük
39:10
ülkelerin arasında olabilecek 2 tartışma, bir çatışma bile hemen
39:14
dünyadaki dengeleri minik bir hoplatıyor.
39:17
Şöyle anlık, o yüzden neredeyse tüm Amerikalı Avrupalı asyalı
39:21
liderler, dünya barışının korunmasına güçlü bir çıkara
39:24
sahip kimse savaşmak istemez. Durduk yere 1.000 dok. 140
39:27
beşten bu yana tanınmış hiçbir bağımsız olur, bir diğeri
39:31
tarafından feth edilip ortadan kaldırılmadı, ikinci Dünya
39:34
Savaşı bu konuda net bir ders, tüm toplumları o savaşın sona
39:38
ermesinden önce dünyanın ne kadar şiddet dolu olduğunu
39:41
düşündüğünüzde küreselleşmiş dünyamızın bugün ne kadar
39:45
barışçıl olduğunu anlayabiliriz aslında.
39:47
Yani 20. Yüzyıl bugüne kadarki en
39:50
barışçıl yüzyıldır atalarımız her ne kadar sakin yaşadığı
39:54
düşünülen varlıklar olsa da şiddet o zaman daha açık bir
39:58
platformda daha açık bir şekilde olan bir durumdu.
40:01
Yani şaşırtıcı mı? Bence şaşırtıcı tarihe hızlı bir
40:04
bakış, insan toplumlarının tarım devrimden itibaren şiddete sırt
40:07
çevirdiğini göstermek bana göre tarımdan önce avcı
40:11
toplayıcıların yaşadığı dönemlerde yetişkin erkeklerin
40:14
yüzde otuzunun cinayet ya da adam öldürme kurbanı olduğu
40:17
tahmin edil. Düşünün bunu yetişkin erkek
40:20
ölümlerinin yalnızca yüzde birinin şiddete dayalı olduğu
40:24
günümüz dünyasıyla karşılaştırın.
40:26
Ne kadar yol katettiğimizi görebilirsiniz.
40:28
Tabi ki kat etmemiz gereken çok daha fazla yol var.
40:32
Bizim ülkemizde özellikle çok daha fazla yol var.
40:34
Tamam da niye bu durum böyle? Çünkü tarım devriminden sonra
40:37
gelişen hiyerarşik yapılandırılmış toplumlar
40:40
insanları cinayet ve şiddeti yasaklayan yasalara uymaya itti.
40:44
Ve böylece istikrarlı işleyen toplumlar ve ekonomiler yarattı.
40:48
Aranızda anarşikler varsa sopayla döveceğim yani.
40:53
Anarşizm bir çözümmüş gibi savunmayın.
40:56
Yani tam olarak ne olduğunu bilmiyorsunuz.
40:58
Bugün en az tercih edilen ve savunulan görüş anarşizmdir.
41:04
Çünkü bizler gerçekten kuralların olmadığı yerde yoldan
41:08
sapabilecek kişileriz varlıklarız.
41:11
Yani kısacası en barışçıl zamanlarda yaşıyoruz ama
41:14
kendimizi fazla kaptırmamızda gerekiyor.
41:16
Potansiyel çatışma kaynaklarını yakından takip etmeliyiz bence.
41:20
Çünkü bugün büyük ölçekli bu uluslararası savaşın patlak
41:23
vermesi, insanlar eşi benzeri görülmemiş bir zarar verecektir.
41:27
Bunda hepimiz herkes hemfikir sanırım.
41:30
Barışımızın tadını çıkaralım bir şekilde korumamız gerektiğini de
41:33
asla unutmayalım. Bugünkü kamu spotumuz bu
41:36
şekildeydi. Sekizinci gün 25 saatin kamu
41:39
spotu sona doğru geliyorum. Meraklanmayın, şu anda homo
41:43
sapiens'in 300.000 yıllık tarihindeki yolculuğumuzu
41:48
neredeyse tamamladık ama artık insanlık tarihinin arkasındaki
41:52
genel eğilimleri de az çok anlıyoruz.
41:55
Bunun bireyler olarak bizi nasıl etkilediği hakkında gerçekten
41:58
konuştuk mu? Konuşmadık, sağlığımız,
42:00
zenginliğimiz ve bilgimiz büyük ölçüde gelişti.
42:03
Peki daha mutlu muyuz? Ne yazık ki hayır araştırmalar
42:08
bireysel düzeyde cevaplar genellikle mutlu olmadığınız
42:12
yönünde psikologlar tarafından hazırlanan gözden geçirilen
42:16
öznel refah anketleri var. Insanların kısa süreli mutluluk
42:19
veya üzüntü artışları yaşarken, uzun vadede mutluluğumuzun aynı
42:24
seviyede seyrettiğini gösteriyor.
42:26
Atıyorum, bir gün kalktın dediler ki gelme kardeş sen işe
42:30
gelme işten atıldığınız işinizi kaybettiniz.
42:33
O anda bu berbat hissin sonsuza kadar süreceğini
42:36
düşünebilirsiniz. Yine de bu büyük olaydan sonraki
42:39
birkaç ay içinde mutluluk seviyeniz muhtemelen normal
42:42
düzeye dönmüş olacak. Tarihsel bir örnek verelim,
42:45
Fransız devrimi sırasında fransa'daki köylüler
42:48
özgürlüklerine kavuştukları için muazzam bir mutluluk
42:52
hissetmişler. Ama bu büyük olaydan kısa bir
42:55
süre sonra ortalama bir köylü muhtemelen hiçbir işe yaramayan
42:59
oğlu ya da gelecek yılın hasada hakkında endişelenmeye geri
43:02
dönmüş ve bazısı keşke kardeşim yani özgür olmasaydık demişler.
43:08
Düşünebiliyor musunuz? Homo sapiensin genellikle
43:11
kayıtsızlık ve umutsuzluk arasında bir yerde olduğunu
43:14
gözlemlemiş araştırmacılar. Ve bu da ne travmatik bir olayla
43:18
yıkılmamamızı ne de daha büyük ve daha iyi şeyler için
43:22
çabalamayı bırakacak kadar kendimizden memnun olmamamızı
43:26
sağlıyor. Yani bireysel düzeyde muhtemelen
43:29
o kadar da mutlu değiliz. Peki ya toplumsal düzeyde yaşam
43:32
kalitemizdeki tüm gelişmelerle birlikte önceki nesillerden daha
43:36
mutlu olduğumuz kesin mi? Bu?
43:38
Kim olduğunuza bağlı insanlığın ilerlemesiyle ortaya çıkan
43:42
refahın çoğu birkaç beyaz adamın cebine girdi.
43:45
Bu grubun dışında kalanlar için gribin bu grubun dışında
43:49
kalanlar için ister yerli kabileler ister kadınlar ya da
43:53
beyaz olmayan insanlar olsun. Yaşam aynı seviyelere yakın bir
43:56
gelişme göstermedi. Emperyalizm ve kapitalizmin
43:59
tarihsel güçleri tarafından defalarca bu insanları mağdur
44:03
edildiler ve. Ama şimdi eşitlik kazanmaya
44:06
başlıyorlar. Tamam burada duralım.
44:09
Geçmişimiz hakkında çok şey konuştuk.
44:11
Peki ya geleceğimiz bilim ve refah alanındaki ilerlemeler?
44:14
Önümüzdeki 10 yılda bizi nereye götürecek?
44:16
Bilim insanları şimdiden bu soruları yanıtlamak için
44:20
çalışıyor. Klasik bir bitirişteki
44:23
makalelerde bazı haber makalelerinde olur ya böyle.
44:27
Teknoloji ve yaşlanmayı geciktirme gibi alanlarda önemli
44:30
adımlar bekliyoruz. Efendim biz çorumlular derneği
44:33
olarak bionik alanında insan ile makinenin birleşmesi, bilim
44:37
insanlarını etkileyici ilerlemeler kaydediyor.
44:40
Mesela Amerikalı bir elektrikçi var.
44:42
Salonun adında birisi jesse salwın, sanırım her 2 kolunu da
44:46
kaybettiğinde bilim adamları 10'a çıkart.
44:48
Yeni bironik kollar sağlayabildiler ve bunların
44:51
diğerlerinden farkı ne diyeceksiniz?
44:54
Bunlar düşünceyle çalıştırılabiliyor.
44:56
Bu mükemmel bir şey. Yine aynı bilim insanları
44:59
yaşlanmayı önleme alanında da hızlı bir ilerleme
45:01
kaydediyorlar. Yakın zamanda genetiğini
45:03
değiştirerek bazı solun canlarının ömrünü 2 katına
45:06
çıkarmanın yolunu buluyorlar ve aynı şeyi fareler de yapmaya
45:10
oldukça yakınlar. Bilim insanlarının insanlardan
45:13
yaşlanma genini çıkarması ne kadar zaman alacak bunu
45:16
bilemiyorum ama ömrümüzün ol. Uzayacağı kesin tabii bu
45:20
teknolojiye biz alt tabaka, fakirler erişemez ama olsun yine
45:24
de biz bunun hayaliyle falan güzel avutuluruz diye
45:27
düşünüyorum. Peki hem yaşlanma hem yaşlanmayı
45:32
durdurma hem de bionik teknoloji geliştirme gibi projeler sonsuz
45:35
yaşamı keşfetmeye yönelik büyük bilimsel arayış olan gılgamış
45:40
projesinin bir parçası. Araştırın bunu.
45:43
Peki bizi durduran şey ne? Şu anda bu alanlardaki bilimsel
45:46
çalışmalar etik kaygılara dayalı çeşitli yasal kısıtlamalarla
45:50
sınırlandırılmış durumda. Etik kalksın, yarın ölümsüzlüğü
45:53
buluyormuşuz ama bu engeller sonsuza kadar devam edemez.
45:57
Eğer insanlık sonsuza dek yaşamak için en ufak bir şans
46:01
elde ederse o zaman oraya ulaşma dürtümüz tüm engelleri bir
46:05
kenara itecektir. Muhtemelen çok da uzak olmayan
46:08
bir gelecekte biz homo sapiensler bilim yoluyla
46:11
bedenlerimizi o kadar büyük ölçüde değiştireceğiz ki artık
46:14
teknik olarak homosapiens sayılmayacağız.
46:17
Aksine tamamen yeni bir tür haline geleceğiz.
46:20
Yarı organik yarı makine.