Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / Kradzież stulecia: muzeum Isabelli Stewart Gardner | True Crime w Sztuce #1

Transcript

Kradzież stulecia: muzeum Isabelli Stewart Gardner | True Crime w Sztuce #1 · Art Perspective – podcast o sztuce

0:00
SPEAKER_00: Czy wiesz,
0:02
że najdroższa kradzież dzieł sztuki w historii wydarzyła się
0:07
nie w Rzymie czy
0:09
SPEAKER_00: Paryżu,
0:10
SPEAKER_00: ale w Bostonie?
0:12
Złodzieje przebrani za policjantów weszli do muzeum i przez 81
0:18
minut bezkarnie
0:20
SPEAKER_00: wynosili bezcenne obrazy.
0:23
SPEAKER_00: Do dziś po ponad 30 latach nie odzyskano ani jednego z nich.
0:29
SPEAKER_00: Puste ramy wciąż wiszą na ścianach.
0:34
SPEAKER_00: Cześć tu Dorota, słuchacie Art Perspective, a to nowa seria specjalna.
0:40
SPEAKER_00: True Crime w sztuce.
0:43
SPEAKER_00: Będziemy zaglądać tam,
0:44
SPEAKER_00: gdzie estetyka spotyka się z przemocą,
0:47
SPEAKER_00: gdzie obrazy opowiadają o zbrodniach albo same stają się ich ofiarami.
0:54
SPEAKER_00: Od brutalnych scen na płótnach Karawadzia przez wojenną traumę goi,
1:00
SPEAKER_00: po współczesne kradzieże,
1:02
SPEAKER_00: szantaże i fałszerstwa.
1:05
SPEAKER_00: Dziś zaczynamy od sprawy, którą FBI nazywa kradzieżą stulecia.
1:10
To opowieść o błyskotliwym włamaniu,
1:14
milczeniu,
1:15
mafii sztuce wartej setki milionów.
1:19
SPEAKER_00: I o tym, jak wygląda zbrodnia, której nikt nie potrafi rozwiązać.
1:25
SPEAKER_00: Zaczynamy!
1:27
SPEAKER_00: To była chłodna noc z 17 na 18 marca 1990 roku.
1:30
SPEAKER_00: Boston, miasto wciąż świętujące Dzień Świętego Patryka.
1:40
Ulice powoli cichną,
1:43
ale w Muzeum Isabella Stewart Gardner światła nadal migoczą.
1:49
SPEAKER_00: Godzina 1.24 nad ranem do drzwi muzeum podchodzą dwaj mężczyźni.
1:56
SPEAKER_00: Ubrani w policyjne mundury, pewnie siebie, dzwonią.
2:01
Na dyżurce siedzi Rick Abbott,
2:04
23-letni student i muzyk,
2:06
który dorabia na nocnej zmianie.
2:09
Trochę hippies,
2:10
trochę outsider,
2:12
ale nie wygląda na kogoś,
2:14
kto spodziewa się kłopotów tej nocy.
2:17
SPEAKER_00: Tej nocy także na służbie był jeszcze Randy Hestand,
2:22
SPEAKER_00: drugi strażnik,
2:23
SPEAKER_00: starszy i bardziej doświadczony,
2:26
SPEAKER_00: który niedawno zaczął pracę w Muzeum Isabella Stewart Gardner.
2:32
SPEAKER_00: Rick patrzy na monitor.
2:35
SPEAKER_00: Puszcza ich bez wahania.
2:38
SPEAKER_00: Policjanci twierdzą, że reagują na wezwanie.
2:42
SPEAKER_00: I wtedy jeden z nich mówi bardzo elegancko – panowie, to jest napad.
2:48
SPEAKER_00: Napastnicy nie mieli przy sobie broni palnej,
2:51
SPEAKER_00: przynajmniej nie użyli jej ani nie pokazali w sposób jednoznaczny.
2:56
SPEAKER_00: Według oficjalnych raportów FBI oraz relacji strażników –
3:01
Złodzieje polegali na podstępie i elementach policyjnego
3:06
przebrania,
3:06
by zdobyć przewagę.
3:09
Ubrani w autentycznie wyglądające mundury policji oraz fałszywe
3:14
identyfikatory
3:16
SPEAKER_00: przekonali Ricka Abbata,
3:18
SPEAKER_00: że muszą wejść do środka w związku z rzekomym wezwaniem.
3:22
SPEAKER_00: Zanim strażnicy zdążyli zareagować, zostali obezwładnieni i związani.
3:29
Użyto kajdanek,
3:31
taśmy klejące i opasek na oczy,
3:34
ale bez przemocy fizycznej ani broni.
3:38
Oprawcy zakładają im kajdanki,
3:41
zaklejają usta taśmą i sprowadzają do piwnicy.
3:45
SPEAKER_00: Przywiązują ich jednego do rury, drugiego do stołu warsztatowego.
3:51
SPEAKER_00: To,
3:51
SPEAKER_00: że złodzieje nie musieli grozić ani strzelać,
3:54
pokazuje jak bardzo byli przygotowani i jak bardzo polegali na
3:58
zaskoczeniu oraz
3:59
SPEAKER_00: psychologicznym szoku.
4:02
SPEAKER_00: Cała operacja została przeprowadzona cicho,
4:05
SPEAKER_00: metodycznie i bez alarmowania kogokolwiek z zewnątrz.
4:11
SPEAKER_00: Od tej chwili przez 81 minut mają muzeum tylko dla siebie,
4:17
SPEAKER_00: bez pośpiechu poruszając się po salach.
4:20
SPEAKER_00: Ich ruchy są pewne,
4:22
SPEAKER_00: metodyczne,
4:23
SPEAKER_00: nie przejmują się kamerami,
4:25
SPEAKER_00: wiedzą,
4:25
SPEAKER_00: które działają,
4:26
SPEAKER_00: a które nie obejmują konkretnych sal.
4:30
SPEAKER_00: W pierwszej kolejności złodzieje udają się do holenderskiej sali.
4:35
SPEAKER_00: Tam ich łupem padają sztorm na Morzu Galilejskim Rembrandta.
4:41
SPEAKER_00: Arcydzieło, jedyny pejzaż morski artysty.
4:45
Zamiast zdjąć go delikatnie,
4:46
złodzieje odcinają płótno nożem,
4:49
zostawiając poszerpaną ramę.
4:52
SPEAKER_00: Technika wskazuje na brak profesjonalizmu.
4:55
SPEAKER_00: Działają szybko, ale bez szacunku dla dzieła.
4:59
SPEAKER_00: Drugim obrazem jest autoportret w szkicu Rembrandta.
5:04
SPEAKER_00: Mała praca, również wyrwana z ramy.
5:08
SPEAKER_00: Trzecią pracą, która zniknęła była Pani i dżentelmen w czerni.
5:13
SPEAKER_00: Również odcięte brutalnie od podobrazia.
5:17
SPEAKER_00: Następnie przychodzą do kolejnych sal w sali Vermeera,
5:21
SPEAKER_00: czyli obraz-koncert,
5:23
SPEAKER_00: jedno z najrzadszych dzieł tego mistrza,
5:26
SPEAKER_00: wyciągnięte z ramy,
5:28
SPEAKER_00: choć wartość muzealna tej pracy była ogromna.
5:31
SPEAKER_00: W innej części muzeum odklejają pięć rysunków Edgara de Gassa,
5:36
SPEAKER_00: zdzierają je z papieru i zabierają bez oprawy,
5:40
SPEAKER_00: prawdopodobnie by ułatwić transport i ukrycie.
5:43
SPEAKER_00: Z holu głównego zabierają 6 tortoni .
5:48
SPEAKER_00: To ciekawe z pokoju kuratorów nie z głównej ekspozycji.
5:52
To może sugerować,
5:54
że wcześniej widzieli plan muzeum lub byli tam wcześniej.
5:58
SPEAKER_00: Na koniec zabierają orła z napoleońskiej flagi gwardii cesarskiej,
6:03
SPEAKER_00: zrywają go z górnej części sztandaru.
6:06
Ten przedmiot był wyjątkowo trudny do sprzedaży,
6:10
bardziej symboliczny niż wartościowy na rynku.
6:13
SPEAKER_00: co może sugerować, że sprawcy mieli inne motywy niż tylko zysk.
6:18
SPEAKER_00: Warto też zauważyć,
6:19
SPEAKER_00: że złodzieje nie zabierają najcenniejszego dzieła w muzeum,
6:24
SPEAKER_00: czyli gwałtu na Europie Tycjana.
6:27
SPEAKER_00: Wisiało dosłownie kilka metrów obok.
6:30
SPEAKER_00: To sugeruje,
6:31
SPEAKER_00: że nie kierowali się tylko wartością finansową,
6:34
SPEAKER_00: ale konkretnym zleceniem,
6:36
SPEAKER_00: osobistą selekcją lub brakiem wiedzy artystycznej.
6:41
SPEAKER_00: Dwa razy wychodzą z budynku z łupem.
6:44
SPEAKER_00: Ostatni raz o godzinie 2.45 w nocy.
6:48
SPEAKER_00: Najbardziej przerażające w tej sprawie było to, że nie było wymuszeń.
6:53
SPEAKER_00: Nikt nie żądał okupu.
6:56
SPEAKER_00: Złodzieje wiedzieli czego chcą.
6:59
SPEAKER_00: Ale dlaczego nie sprzedali łupów?
7:02
SPEAKER_00: Czy byli tylko wykonawcami?
7:04
SPEAKER_00: A może ktoś z wewnątrz pomógł im dostać się do środka?
7:10
SPEAKER_00: To nie koniec tajemnic.
7:12
SPEAKER_00: Choć muzeum posiadało system monitoringu,
7:15
SPEAKER_00: nagrania okazały się fragmentaryczne i zaskakująco niekompletne.
7:21
Kamery obejmowały jedynie dyżurkę ochrony i wejścia,
7:25
same galerie nie były objęte nadzorem.
7:28
SPEAKER_00: Widać moment,
7:29
SPEAKER_00: gdy Rick Abbott otwiera drzwi dwóm mężczyznom w mundurach,
7:33
SPEAKER_00: a potem chwilę później jest wyprowadzany z dyżurki z rękami na plecach.
7:40
SPEAKER_00: Przez lata sądzono, że to wszystko.
7:43
Jednak w 2015 roku FBI opublikowało nieznane wcześniej nagranie
7:50
z nocy poprzedzającej napad.
7:54
SPEAKER_00: O godzinie 12.49 w nocy,
7:57
SPEAKER_00: czyli niemal dokładnie dobę przed kradzieżą,
8:00
SPEAKER_00: Rick Abbott wpuszcza przez tylne drzwi niezidentyfikowanego mężczyznę.
8:06
SPEAKER_00: Mężczyzna wchodzi na chwilę do muzeum, po czym wychodzi.
8:11
SPEAKER_00: nigdy nie został rozpoznany.
8:13
SPEAKER_00: A jego obecność w miejscu,
8:16
SPEAKER_00: które teoretycznie było zamknięte dla odwiedzających,
8:19
SPEAKER_00: rodzi pytania,
8:21
SPEAKER_00: czy nie był to zwiadowca?
8:23
Czy Rick wiedział co się święci,
8:26
a może był jedynie pionkiem w dużo większej grze?
8:32
SPEAKER_00: Złodzieje mieli 81 minut,
8:35
SPEAKER_00: w tym czasie można przeczytać rozdział książki,
8:38
SPEAKER_00: zjeść śniadanie albo pośpiesznie zapakować walizkę.
8:41
SPEAKER_00: Ale oni się wcale nie śpieszyli.
8:45
Poruszali się pewnie,
8:47
jakby wiedzieli czego chcą i jakby wiedzieli czego nie dotykać.
8:55
SPEAKER_00: I tu zaczynają się pytania.
8:58
SPEAKER_00: Zabrano dzieła niemożliwe do sprzedania legalnie.
9:03
SPEAKER_00: Niektóre bardzo znane, inne zaskakująco nieistotne w obiegu aukcyjnym.
9:09
SPEAKER_00: Brak logiki, brak wzorca.
9:13
SPEAKER_00: FBI do dziś nie ma jednej spójnej hipotezy.
9:18
SPEAKER_00: A to, co wydarzyło się później, nie przypomina klasycznego śledztwa.
9:24
SPEAKER_00: W kolejnej części spojrzymy na sam tok postępowania FBI.
9:29
SPEAKER_00: Tropy prowadzące do bostońskiej mafii,
9:32
SPEAKER_00: a także na serię tajemniczych zgonów,
9:35
SPEAKER_00: które zaczęły otaczać osoby powiązane ze sprawą.
9:40
SPEAKER_00: Złodzieje zniknęli, a wokół nich zaczęli znikać również świadkowie.
9:45
Czy to przypadek,
9:46
czy może ktoś naprawdę chciał,
9:48
żeby prawda nigdy nie wyszła na jaw?
9:53
SPEAKER_00: Włamanie do Muzeum Isabella Stewart Gardner to nie był przypadek.
9:57
SPEAKER_00: To była operacja,
9:59
SPEAKER_00: bardzo dobrze przemyślana,
10:01
SPEAKER_00: perfekcyjnie zaplanowana i wykorzystująca każdą słabość tego miejsca.
10:08
SPEAKER_00: Jak to się w ogóle udało?
10:10
SPEAKER_00: Po pierwsze katastrofalny poziom zabezpieczeń.
10:15
SPEAKER_00: W 1990 roku muzeum funkcjonowało z przestarzałym systemem alarmowym,
10:20
który opierał się na analogowych czujnikach ruchu i pojedynczej
10:25
taśmie wideo.
10:27
SPEAKER_00: Tylko nieliczne sale miały monitoring,
10:30
SPEAKER_00: a całe skrzydła budynku,
10:32
w tym Galeria Holenderska i sala maneta były praktycznie
10:36
niewidoczne dla kamer.
10:39
SPEAKER_00: Do tego tych dwóch ochroniarzy na nocnej zmianie,
10:44
SPEAKER_00: bez broni,
10:45
SPEAKER_00: bez dodatkowego wsparcia,
10:47
SPEAKER_00: bez realnego protokołu na wypadek fałszywych policjantów.
10:52
SPEAKER_00: A gdy jeden z nich,
10:53
SPEAKER_00: Rick Abbott,
10:55
SPEAKER_00: złamał procedurę i opuścił swoje stanowisko,
10:58
SPEAKER_00: żeby wpuścić w funkcjonariuszy,
11:00
SPEAKER_00: wszystko było już przesądzone.
11:03
SPEAKER_00: Ale to nie był tylko błąd ludzki.
11:06
SPEAKER_00: To była pułapka, na którą ktoś ich wcześniej przygotował.
11:12
SPEAKER_00: Po drugie idealny moment.
11:15
SPEAKER_00: Noc pod nią świętego Patryka.
11:17
SPEAKER_00: Boston,
11:18
SPEAKER_00: jeden z najbardziej irlandzkich i imprezowych miast w USA,
11:22
SPEAKER_00: wciąż był pogrożony w pijanym świętowaniu.
11:25
SPEAKER_00: Ulice pełne były ludzi.
11:28
SPEAKER_00: Krzyki, śmiech, taksówki i hałas.
11:32
Dwóch mężczyzn wynoszących obrazy o 3 nad ranem w takiej nocy
11:38
kompletnie są niezauważeni.
11:41
SPEAKER_00: Nawet gdyby ktoś ich zobaczył, wyglądaliby jak funkcjonariusze.
11:46
Mundury policyjne,
11:47
radiowóz najprawdopodobniej fałszywy,
11:49
ale bardzo dobrze spreparowany.
11:52
SPEAKER_00: A najważniejsze, działali z chłodną precyzją.
11:57
Nie spanikowali,
11:58
nie zostawili odcisków palców,
12:01
nie zniszczyli żadnego z obrazów poza ramami.
12:04
SPEAKER_00: Zabrali to, co zaplanowali.
12:08
SPEAKER_00: a po trzecie musieli znać układ muzeum i to bardzo dobrze.
12:13
SPEAKER_00: Złodzieje nie błądzili.
12:15
SPEAKER_00: Wiedzieli, które drzwi prowadzą gdzie.
12:18
SPEAKER_00: Niektóre z obrazów wisiały w trudno dostępnych miejscach.
12:22
SPEAKER_00: Chet-Ochtoni Manetta znajdował się na piętrze w bocznej sali,
12:26
SPEAKER_00: do której musieli specjalnie wrócić.
12:29
Tymczasem inne,
12:31
równie dostępne,
12:32
bardziej wartościowe zostały nienaruszone.
12:36
SPEAKER_00: Tak jak wspomniany wcześniej gwałt na Europie Tycjana.
12:40
SPEAKER_00: To sugeruje jedno, nie szukali najdroższych dzieł, szukali konkretnych.
12:46
SPEAKER_00: Czy to oznacza, że mieli zlecenie, czy ktoś dał im listę,
12:52
SPEAKER_00: A może jeden z nich wcześniej pracował w muzeum?
12:57
To pytanie zadawano sobie od lat i choć dowodów jest brak,
13:02
istnieją przesłanki.
13:05
SPEAKER_00: W 2013 roku FBI ujawniło,
13:10
że podejrzewa udział członków bostońskiej mafii związanej z
13:15
rodziną Merlino,
13:16
SPEAKER_00: znanych z przemytu narkotyków i kradzieży dzieł sztuki.
13:21
SPEAKER_00: Jednym z podejrzanych był George Reisfelder,
13:25
SPEAKER_00: były więzień,
13:27
SPEAKER_00: który po wyjściu z zakładu nagle stał się kolekcjonerem sztuki.
13:31
SPEAKER_00: Zmarł niespodziewanie w 1991 roku, rok po kradzieży.
13:38
SPEAKER_00: Kolejny Robert Bobby Donati,
13:41
SPEAKER_00: człowiek mafii powiązany z Bostonem,
13:44
próbował ponoć wykorzystać skradzione dzieła jako kartę
13:47
przetargową do uwolnienia
13:49
SPEAKER_00: innego gangstera z więzienia.
13:52
SPEAKER_00: W 1991 roku znaleziony zamordowany w bagażniku swojego samochodu.
14:01
SPEAKER_00: Wnioski?
14:02
SPEAKER_00: Złodzieje byli doskonale przygotowani.
14:05
SPEAKER_00: Znali muzeum, znali słabości systemu, być może znali ludzi wewnątrz.
14:11
SPEAKER_00: Ich celem nie była szybka sprzedaż dzieł,
14:14
SPEAKER_00: tylko konkretna ukierunkowana kradzież,
14:18
SPEAKER_00: prawdopodobnie na zlecenie.
14:20
SPEAKER_00: A to oznacza,
14:21
SPEAKER_00: że obrazy mogą wciąż gdzieś być zamknięte w prywatnej rezydencji,
14:27
SPEAKER_00: przetrzymywane jako zabezpieczenie.
14:30
milczące jak duchy,
14:32
świadkowie największej nierozwiązanej kradzieży sztuki w
14:36
historii.
14:38
SPEAKER_00: Leonard D.
14:39
SPEAKER_00: Muzio,
14:40
SPEAKER_00: następny podejrzany,
14:42
SPEAKER_00: także powiązany z mafią,
14:44
SPEAKER_00: według informatorów FBI miał być człowiekiem do zadań specjalnych.
14:48
SPEAKER_00: Często podróżował do Connecticut i Pensylwanii.
14:53
SPEAKER_00: był widywany z Reisfelderem w tygodniach po kradzieży.
14:58
SPEAKER_00: Widywano ich razem w rejonie Hartford,
15:01
SPEAKER_00: gdzie,
15:01
SPEAKER_00: jak twierdzi FBI,
15:03
SPEAKER_00: obrazy miały być początkowo przetrzymywane.
15:07
SPEAKER_00: Di Mutio również zginął w 1991 roku w tajemniczych okolicznościach,
15:14
SPEAKER_00: które nigdy nie zostały publicznie wyjaśnione,
15:17
SPEAKER_00: nie było śledztwa i nie było sekcji.
15:21
Za tymi mężczyznami stała postać znacznie większego formatu –
15:26
Carmine Carmelo
15:28
SPEAKER_00: Merlino,
15:29
SPEAKER_00: boss bostońskiej mafii.
15:32
SPEAKER_00: Merlino był znany FBI od lat 70.
15:35
SPEAKER_00: Miał na koncie liczne napady wymuszenia i powiązania z przemytem.
15:42
W latach 90.
15:42
był obserwowany jako możliwy zleceniodawca kradzieży z muzeum
15:47
Gardner.
15:50
W 1999 roku agenci federalni aresztowali go podczas próby
15:55
zorganizowania napadu na bank.
15:58
SPEAKER_00: I wtedy rzekomo próbował wynegocjować niższy wyrok,
16:02
SPEAKER_00: oferując pomoc w odzyskaniu obrazów z muzeum.
16:06
SPEAKER_00: Brzmi jak bajka?
16:08
SPEAKER_00: Może, ale FBI przyznało, że traktowało go poważnie.
16:13
Problem w tym,
16:14
że Merlino zmarł w więzieniu w 2005 roku,
16:18
nie ujawniając żadnych konkretów.
16:22
SPEAKER_00: No więc co stało się z obrazami?
16:26
SPEAKER_00: Z ustaleń FBI wynika,
16:27
SPEAKER_00: że przynajmniej część dzieł została najpierw przewieziona do Connecticut,
16:33
najpewniej do jednej z kryjówek mafijnych w rejonie Waterbury
16:38
lub New Haven.
16:40
SPEAKER_00: Stamtąd obrazy miały trafić do Filadelfii,
16:44
SPEAKER_00: gdzie próbowano je sprzedać lub wykorzystać jako zestaw w transakcjach
16:49
SPEAKER_00: narkotykowych.
16:51
SPEAKER_00: Śledztwo zatrzymało się na roku 2002.
16:55
Wtedy FBI przejęło tajemniczą fotografię jednego ze
16:59
skradzionych dzieł koncertu
17:02
SPEAKER_00: Vermeera,
17:03
SPEAKER_00: którą rzekomo przesłano pocztą z informacją,
17:06
SPEAKER_00: obraz żyje,
17:08
SPEAKER_00: czekamy na sygnał.
17:10
SPEAKER_00: Nie udało się ustalić nadawcy, ślad się urwał.
17:16
SPEAKER_00: A co stało się ze strażnikiem?
17:19
SPEAKER_00: Rick Abbott miał wtedy 23 lata.
17:22
SPEAKER_00: Nosił długie włosy, był muzykiem rockowym, hippisem.
17:26
SPEAKER_00: Pracował na nocnej zmianie od kilku miesięcy.
17:30
SPEAKER_00: Nie miał przeszkolenia wojskowego ani ochroniarskiego.
17:34
SPEAKER_00: W noc włamania złamał protokół.
17:37
SPEAKER_00: Otworzył drzwi dwóm mężczyznom przebranym za policjantów.
17:41
SPEAKER_00: Wcześniej,
17:42
SPEAKER_00: co ujawniły późniejsze analizy,
17:44
puścił niezidentyfikowanego mężczyznę do muzeum jeszcze
17:49
wieczorem 17 marca,
17:50
SPEAKER_00: czyli kilkanaście godzin przed napadem.
17:54
SPEAKER_00: Do dziś nie wiadomo kto to był, Abad twierdzi, że nie pamięta.
17:59
SPEAKER_00: FBI przesłuchiwało go wielokrotnie.
18:02
SPEAKER_00: Poddano go nawet testowi wykrywacza kłamstw.
18:06
SPEAKER_00: Niejednoznaczny wynik.
18:09
SPEAKER_00: Nigdy nie postawiono mu zarzutów.
18:12
SPEAKER_00: A sam Abad mówi, byłem tylko chłopakiem z gitarą, który miał pecha.
18:18
SPEAKER_00: Tak mówi dziś w wywiadach.
18:21
SPEAKER_00: W ciągu dekady od kradzieży zmarło lub zginęło aż 6 osób,
18:26
SPEAKER_00: które według FBI mogły mieć kontakt z dziełami lub ich sprawcami.
18:32
SPEAKER_00: David Turner,
18:34
SPEAKER_00: związany z Merlinem,
18:35
SPEAKER_00: aresztowany w 1999 roku za planowany napad,
18:41
SPEAKER_00: podejrzewany o pomoc w przetransportowaniu obrazów,
18:45
SPEAKER_00: wciąż odsiaduje wyrok.
18:48
SPEAKER_00: Sprawa Gardner Museum to klasyczny przypadek zbrodni idealnej.
18:53
SPEAKER_00: Sprawcy?
18:54
SPEAKER_00: Martwi.
18:55
SPEAKER_00: Obrazy?
18:56
SPEAKER_00: Zaginione.
18:58
SPEAKER_00: Trop?
18:58
SPEAKER_00: Żaden.
18:59
SPEAKER_00: A mimo to FBI wciąż prowadzi śledztwo.
19:03
SPEAKER_00: Nagroda 10 milionów dolarów za pomoc w odzyskaniu dzieł.
19:08
W kolejnej części przyjrzymy się,
19:10
co by było,
19:11
gdyby któryś z tych obrazów nagle się pojawił.
19:15
SPEAKER_00: Czy można by go pokazać publicznie,
19:18
czy zostałby skonfiskowany i czy naprawdę nigdy nie był
19:23
wystawiony gdzieś w
19:24
SPEAKER_00: tajemnicy w prywatnej willi pod innym nazwiskiem.
19:28
Przez ponad trzy dekady po kradzieży z muzem Isabella Stewart
19:32
Gardner pojawiło się
19:33
SPEAKER_00: mnóstwo teorii i spekulacji.
19:37
SPEAKER_00: Żadna jednak nie dała jednoznacznej odpowiedzi,
19:40
SPEAKER_00: gdzie tak naprawdę są te obrazy i kto dokładnie stoi za ich kradzieżą.
19:46
SPEAKER_00: Jedna z najbardziej intrygujących hipotez mówi o mafii bostońskiej,
19:51
SPEAKER_00: która rzekomo miała ukraść dzieła nie dla zysku ze sprzedaży,
19:55
SPEAKER_00: ale na wymianę.
19:57
SPEAKER_00: Dokładniej na zwolnienie więziennego kolegi Wincenta Ferrari,
20:02
SPEAKER_00: członka mafii,
20:02
SPEAKER_00: który odsiadywał wyrok federalny.
20:06
Czy obrazami szantażowano władzę,
20:08
czy to był brutalny akt negocjacji z rządem.
20:13
Inna teoria wskazuje na motyw osobistej zemsty lub wewnętrznych
20:17
porachunków
20:18
SPEAKER_00: przestępczym półświatku.
20:20
SPEAKER_00: Być może kradzież miała być przestrogą dla kogoś lub formą zemsty na kimś
20:25
SPEAKER_00: powiązanym z muzeum albo samą sztuką.
20:29
A jest też najbardziej pragmatyczna z teorii zamówienie od
20:33
prywatnego kolekcjonera,
20:35
SPEAKER_00: który chciał zdobyć obrazy po cenie,
20:38
SPEAKER_00: bez aukcji,
20:39
SPEAKER_00: sprzedaży i rozgłosu.
20:42
SPEAKER_00: Wśród podejrzanych pojawia się nazwisko Roberta Gentile,
20:48
SPEAKER_00: byłego gangstera z Connecticut,
20:49
SPEAKER_00: który już od lat 90.
20:51
SPEAKER_00: wzbudzał podejrzenia FBI.
20:54
SPEAKER_00: Gentile to postać współświadka,
20:57
znana z umiejętności przerzutu skradzionych dóbr i sprytu w
21:00
ukrywaniu dowodów.
21:02
Przez lata śledczy usiłowali zmusić go do współpracy,
21:07
niestety bezskutecznie.
21:09
SPEAKER_00: Nigdy do niczego się nie przyznał.
21:12
Jednak podczas przeszukiwania jego domu znaleziono kilka
21:16
zaskakujących rzeczy.
21:19
SPEAKER_00: Listę dzieł skradzionych z Gardner Museum wypisaną starannym pismem.
21:24
Kilka kopert z pieniędzmi,
21:26
które miały służyć za łapówki lub opłaty dla pośredników.
21:30
Choć to dowód pośredni nigdy nie został oficjalnie powiązany z
21:34
samą kradzieżą.
21:36
Milesa Conora Juniora,
21:38
jednego z najsłynniejszych amerykańskich złodziei dzieł sztuki
21:42
XX wieku.
21:43
SPEAKER_00: Conor słynął z licznych,
21:45
SPEAKER_00: spektakularnych kradzieży w latach 70.,
21:47
SPEAKER_00: a także z bezwzględności i inteligencji.
21:53
SPEAKER_00: W 1990 roku był jednak za kratami.
21:57
SPEAKER_00: Odbywał wtedy wyrok za wcześniejsze przestępstwa.
22:00
Co ciekawe,
22:01
to właśnie on jako jeden z pierwszych odsłonił kulisy czarnego
22:05
rynku sztuki.
22:07
SPEAKER_00: Opisywał,
22:08
SPEAKER_00: jak kradzione dzieła przemieszczają się po kryjówkach,
22:12
SPEAKER_00: zamieniają właścicieli,
22:14
SPEAKER_00: są przemycane i fałszowane.
22:17
FBI wielokrotnie korzystało z jego wiedzy podczas śledztwa nad
22:21
obrazami z Gardner.
22:23
SPEAKER_00: Mimo to do dziś nie udało się go powiązać bezpośrednio z kradzieżą.
22:29
I choć minęło ponad 30 lat,
22:32
żaden z tropów nie doprowadził do odnalezienia dzieł.
22:36
SPEAKER_00: Ale obrazy wciąż pozostają gdzieś w cieniu,
22:40
a każdy nowy trop jest niczym kręcenie się w kółko pośród
22:43
mroków półświatka
22:45
SPEAKER_00: tajemnic i niespełnionych nadziei.
22:49
SPEAKER_00: Minęło ponad 30 lat od tamtej marcowej nocy 1990 roku,
22:56
a Muzeum Isabella Stewart Gardner nadal czeka na powrót swoich
23:01
bezcennych dzieł.
23:03
SPEAKER_00: Dziś w muzeum na ścianach,
23:05
SPEAKER_00: gdzie niegdyś wisiały obrazy,
23:07
SPEAKER_00: pozostawiono puste ramy,
23:10
SPEAKER_00: symboliczne puste miejsca,
23:12
które niczym cienie przypominają o stracie i o historii tej
23:17
zuchwałej kradzieży.
23:19
To swoisty hołd dla oryginalnego układu ekspozycji i zarazem
23:25
permanentny znak zapytania.
23:30
Władze muzeum oraz FBI stale oferują nagrodę obecnie sięgającą
23:35
10 milionów dolarów
23:37
SPEAKER_00: za pomoc w odzyskaniu jakiegokolwiek z tych dzieł.
23:42
Za oddanie jednego z mniej spektakularnych,
23:45
ale również bezcennych przedmiotów np.
23:48
orła z napoleońskiej flagi Gwardii Cesarskiej oferują 100
23:52
tysięcy dolarów.
23:55
SPEAKER_00: Ciekawostka, która zaskakuje nawet badaczy,
23:59
SPEAKER_00: Jest takie, że to przestępstwo się przedawniło.
24:03
SPEAKER_00: Formalnie jeśli dziś ktoś odda skradzione dzieła,
24:06
SPEAKER_00: nie zostanie pociągnięty do odpowiedzialności karnej.
24:10
SPEAKER_00: To unikatowa sytuacja w prawie kryminalnym,
24:13
SPEAKER_00: która ma ułatwić odzyskanie obrazów i zachęcić do ich zwrotu.
24:19
SPEAKER_00: Mimo ogromnych nakładów pracy,
24:21
SPEAKER_00: dziesiątek agentów,
24:22
SPEAKER_00: detektywów,
24:24
niezliczonych podcastów takich jak głośny Last Scene i filmów
24:28
dokumentalnych,
24:29
SPEAKER_00: na przykład produkcji Netflixa This is a Robbery,
24:33
SPEAKER_00: dzieła wciąż pozostają zaginione.
24:37
SPEAKER_00: Nie wiadomo gdzie są,
24:38
SPEAKER_00: czy kto się jeszcze posiada,
24:40
SPEAKER_00: a jeśli tak,
24:41
SPEAKER_00: czy jeszcze istnieją w całości,
24:44
SPEAKER_00: czy zostały zniszczone bądź rozdzielone.
24:47
Największa zagadka współczesnej historii sztuki trwa i
24:53
prawdopodobnie będzie trwać
24:54
SPEAKER_00: jeszcze bardzo długo.
24:58
SPEAKER_00: To była największa kradzież dzieł sztuki w historii.
25:01
W 81 minut zniknęło 13 arcydzieł o łącznej wartości ponad pół
25:06
miliarda dolarów.
25:09
SPEAKER_00: W historii światowej sztuki nie brakuje spektakularnych kradzieży dzieł,
25:13
SPEAKER_00: które po latach,
25:15
SPEAKER_00: często dzięki wytrwałej pracy śledczych,
25:17
SPEAKER_00: szczęściu i międzynarodowej współpracy udało się odzyskać.
25:22
SPEAKER_00: Przykłady takie jak kradzieże w muzeach Prado,
25:26
SPEAKER_00: Kunsthall czy Van Gogh Museum pokazują,
25:29
że nawet po wielu latach droga do powrotu z kradzionych obrazów
25:33
jest możliwa,
25:35
SPEAKER_00: choć niezwykle trudna.
25:37
Choć sprawa z muzeum Isabella Stewart Gardner pozostaje jedną z
25:41
największych
25:42
SPEAKER_00: nierozwiązanych zagadek,
25:44
SPEAKER_00: nadzieja na odnalezienie tych bezcennych dzieł wciąż żyje.
25:49
SPEAKER_00: Wierzymy,
25:50
SPEAKER_00: że obrazy gdzieś tam są schowane,
25:53
być może podzielone lub ukryte i że kiedyś dzięki cierpliwemu
25:57
docieraniu po nitce
25:59
SPEAKER_00: do kłębka świat sztuki znów zobaczy je na swoim miejscu.
26:04
SPEAKER_00: Ale jedno jest pewne.
26:07
SPEAKER_00: W świecie sztuki nic nie boli tak bardzo jak milcząca, pusta rama.
26:13
Dziękuję,
26:14
że byliście z nami podczas tej części serii True Crime w
26:17
sztuce.
26:18
SPEAKER_00: W kolejnym odcinku przeniesiemy się do lat 30. i 40.
26:23
SPEAKER_00: XX wieku do Holandii pod okupacją niemiecką.
26:28
SPEAKER_00: Poznacie Hanna van Migarena,
26:31
SPEAKER_00: człowieka,
26:32
SPEAKER_00: który nie był ani wielkim artystą,
26:35
SPEAKER_00: ani historykiem sztuki.
26:38
SPEAKER_00: a jednak namalował Vermeera,
26:40
SPEAKER_00: który tak przekonał świat,
26:42
SPEAKER_00: że trafił do kolekcji Hermana Göringa,
26:46
SPEAKER_00: jednego z najwyższych rangą nazistów.
26:49
SPEAKER_00: To historia genialnego oszustwa,
26:53
SPEAKER_00: ale też paradoksalnego patriotyzmu,
26:56
SPEAKER_00: bo gdy wojna się kończy,
26:58
SPEAKER_00: a van Migeren staje przed sądem oskarżony o kolaborację z III Rzeszą,
27:04
SPEAKER_00: jego obrona brzmi
27:06
SPEAKER_00: Nie sprzedałem nazistom Narodowego Skarbu, ja ich oszukałem.
27:10
SPEAKER_00: I wtedy jego los się zmienia.
27:13
SPEAKER_00: Z kolaboranta staje się bohaterem,
27:16
SPEAKER_00: który upokorzył nazistów i ich własną obsesję na punkcie sztuki.
27:21
SPEAKER_00: Czy był oszustem czy artystą?
27:24
Jak udało mu się podrobić styl Wermera tak perfekcyjnie,
27:27
że oszukani zostali najwięksi eksperci?
27:31
SPEAKER_00: I czy to możliwe, że część jego fałszywych Wermerów wciąż wisi w muzeach?
27:37
Już za dwa tygodnie Art Perspective True Crime w sztuce odcinek
27:41
drugi Van Miegeren,
27:44
SPEAKER_00: czyli Mistrz Fałszu.
27:46
SPEAKER_00: Zasubskrybuj, żeby nie przegapić.
27:49
SPEAKER_00: Jeśli podobał Wam się ten odcinek,
27:51
SPEAKER_00: koniecznie subskrybujcie podcast,
27:53
aby nie przegapić kolejnych fascynujących historii ze świata
27:57
sztuki i kryminału.
28:00
SPEAKER_00: Bardzo chętnie przeczytam też Wasze opinie i komentarze,
28:03
SPEAKER_00: co Was najbardziej zaskoczyło,
28:06
SPEAKER_00: co chcielibyście usłyszeć w następnych odcinkach.
28:09
SPEAKER_00: Znajdźcie mnie na Substack i na Instagramie lub Facebooku.
28:14
SPEAKER_00: Tam możecie zostawić swoje uwagi i podzielić się swoimi przemyśleniami.
28:19
SPEAKER_00: Jeśli wolisz czytać po angielsku, znajdziesz mnie na Substacku.
28:23
SPEAKER_00: Jeśli słuchasz po polsku, zapraszam na Spotify i Substack.
28:27
Wasze wsparcie naprawdę pomaga rozwijać ten projekt i docierać
28:32
do większej liczby słuchaczy.
28:35
SPEAKER_00: Do usłyszenia w kolejnym odcinku.