Latest / Anlamak+ / Medeniyetin yorgunluğu; Roma'dan günümüze Anadolu (1/3)

Transcript

Medeniyetin yorgunluğu; Roma'dan günümüze Anadolu (1/3) · Anlamak+

0:00
Herkese tekrar merhaba biraz podcast sayılarına ara vermiş
0:04
gibi olduk ama kaldığımız yerden belki de daha hızlı bir şekilde
0:08
devam etme gayretindeyim. Dinleyici sayısını sürekli artış
0:12
göstermesi çok pozitif bir yaklaşım olsa da bazı konuları
0:15
da irdeleme noktasında farklılaşmaya gitmeme vesile
0:19
oluyor. Bugün tahminen 3 bölüm kadar
0:23
çekeceğim bir serinin başlangıcındayız.
0:26
Medeniyetin yorgunluğu romadan günümüze Anadolu şimdi tabii ki
0:32
Anadolu dediğimiz kavram anatolia aslında natolyadan
0:36
geliyor. Biliyorsunuz kelime kökeni
0:37
anatolya hadisiyan olduktan sonra verilen bir isim aslında.
0:41
Ama daha öncesine gidecek olursak.
0:44
Romu bulus ve ramus milattan önce 753 yılında tiber nehri'nin
0:48
kenarında bir şehir kuruyorlar ve bu şehir aslında sadece şehir
0:52
olmakla kalmıyor. Sonrasında bir imparatorluk ve
0:57
cumhuriyetin ilk tohumlarının atıldığı bir uygarlığında
1:00
felsefelerini oluşturuyor. Roma, ilk kurulduğu zamandan bu
1:04
yana çeşitli doktrinleri uygulama gayretinde olan bir
1:08
devlet. Ama medeniyetin yorgunluğu dedik
1:12
ya. Biz aslında birazcık ondan
1:13
bahsedicez. Yani roma'yı roma yapan neydi ve
1:17
roma neleri kaybetmekle beraber aslında kendi külliyatında inkar
1:22
etmiş oldu. Roma'yı kurarken en önemli
1:25
kavramlardan bir tanesi resliaydı.
1:28
Reslika aslında halkla konsey ile senatörlerle beraber
1:33
devletin. Halkın ortak iradesiyle
1:36
oluşturulmuş bir çatı olduğuna yönelik çok ciddi bir itham'dı.
1:40
Bu sayede tiranlık ve monarşi gibi kavramların ekarte edilmesi
1:44
istendi. Yani biri çıkıp ben tiranım ben
1:47
monarkım ben sizi yöneteceğim, siz de karışamazsınız denmesinin
1:51
önüne geçildi. Resabrikayla ancak daha önemli
1:55
kavramlar da vardı. Gene roma'nın külliyatında
1:58
bunlardan bir tanesi, bireysel erdemdi.
2:01
Şimdi bireysel erdem kavramını bugün lütfen hani üstünkörü bir.
2:05
Anlayışla hani o tamam çok erdemliyiz, ahlaklıyız gibi
2:08
yorumlamayın. Çok farklı konularda teması olan
2:12
çok farklı konulara giriş yapmak zorunda olduğumuz temel bir
2:16
anlatı aynı zamanda. Çünkü seneca gibi roma'nın
2:20
ahlaki çöküşünü ve aslında yıkılışını tarifleyen stoacı,
2:24
birtakım yazarların temel felsefelerindeki bu filozoflar
2:27
çok önemli. Roma tarihinin geneli için.
2:31
Bu bireysel erdem kavramının terk edilmesi ve roma'nın genel
2:35
doktrinden uzaklaşması esas sebep olarak gösterildi.
2:40
Roma'yı roma'nın tarihinde değiştiren bir takım insanlar
2:44
var ve bunlardan bence en önemlisi sina tus'tur.
2:48
Kendisi bir köylüdür, bir çiftçidir.
2:50
Ve roma'nın yönetilemediğini görünce irade alıp kendisini bir
2:55
imparator değil o zaman içerisinde ama bir yönetici
2:58
pozisyonuna getirir. Uzun süreler boyunca
3:01
diktatörlüğünü devam ettirir ki diktatörlük bugünkü anlayışlı
3:04
kullanılan bir terim değil ve diktatörlük bittiği de napar
3:07
biliyor musunuz? Servetini katlayıp eşrafını
3:10
zengin edip roma'da işte bir takım insanları soylu sınıfına
3:14
ulaştırmaya çalışmaz. Intiktatörlük dönemi evet, uzun
3:17
süre bir diktatörlük yapar ama diktatörlük dönemleri
3:20
bittiğinde. Napar tekrar çiftçiliğine,
3:23
köyüne, tarlalarına geri döner. Roma böyle erdemler üzerinde
3:28
kuruldu ve roma roma yapan temel fikir, aslında toplumun kolektif
3:32
bir hafıza olarak medeniyetini ileri taşıyacağı doktrinden inşa
3:37
etmesi için bir motivasyonel araç olarak görülmesiydi.
3:40
Devletin, yani devlet, halkın kendisinden köken aldığı için.
3:44
Halkın gelişimiyle beraber fersah fersah ileri taşınmakla
3:49
mükellefti. Ama roma'da nelerin değiştiğini
3:52
zaman içerisinde konuşacağız. Sinatus'un bu tavrı çok
3:55
önemlidir. Çünkü roma'ya evet geliyor,
3:58
diktatörlük yapıyor. Servet katlayıp belki kendi
4:02
ailesini soylu bir fraksiyona tabi tutup belki de aldığı
4:05
güçten ki o dönem gerçekten karışık bir romadan
4:08
bahsediyoruz. Veraset yasasında değiştirip
4:11
kendi soyuna devam ettirebilecekken çiftçiliğe
4:14
dönmek aslında kendisini görev adamı olarak adlettiğini en net
4:19
kanıtıdır. Augustusla beraber.
4:21
Evet, roma ki tarihsel olarak en iyi bildiğimiz zaman dilim.
4:24
Burası roma evet bir imparatorluğa dönüşmüştür.
4:28
Dışarıdan her şey güllük gülistanlıktır ama seneca için
4:32
öyle değildir. Senega roma'nın medeniyetsel
4:35
yorulmalarını ve ahlaki erozyonu çok net tarifler ve aslında
4:39
markus airelus dönemi olarak bildiğimiz ve roma'da 4 tane
4:43
hadrian gibi imparatorların yöneticilik yaptığı altınça
4:47
aslında roma'nın yıkılışında beraberinde getirir.
4:51
Şimdi buradan çıkaracağımız bazı dersler var.
4:54
Roma hikayesini iyi. Gerekiyor çünkü roma çok
4:58
kültürlü bir yapı olmasından da mütevellit ve tarihte
5:02
kendisinden ayrılan fraksiyonların birçok aydınlanma
5:05
hareketini de temenni oluşturmasından dolayı aslında
5:09
hem batı hem doğu roma kendi külleriyle beraber doğru
5:13
okunması gereken bir diyalektiğe sahip.
5:15
Çünkü roma'da devlet kademesinin ilk kurumsal kimliğini görüyoruz
5:20
ki bu çok önemli yani roma dediğiniz şey. 2 tane 3 tane
5:25
derebeyliğin oluşturarak işte hadi bir sistem kuralım, beraber
5:29
olalım ve devlet kuralım mantığıyla kurulmuş bir
5:32
imparatorluk değil ve roma'nın tarihsel birçok kırılma anı da
5:36
zaten bu kavramların sürekli geliştirilmesine hem vesile
5:41
olmuştur hem de yıkılmalarına ön ayak olmuştur.
5:45
Roma'daki medeniyet ve milliyet kavramı, yani millet kavramı çok
5:50
daha farklıydı. Bugünkü anlayışa göre zaten
5:52
roma'yı roma yapan derde bundan ibaretti.
5:55
Ladyum çevresinde başlayan roma hikayesi sonrasında kırılgan
6:01
zeminler üzerinde yürürken aslında genişleyen imparatorluk
6:04
roma'ya bazı defisitlerde beraberinde getiriyordu.
6:08
Hep söylüyorum, bir daha söylemek istiyorum.
6:10
Hadrian'ın il ingiltere'de çektiği duvar aslında.
6:14
Ulaşamayacakları son kara parçasını betimlemek için değil,
6:18
toplumsal olarak uyumlanamayacaklarını düşündüğü
6:21
kimseleri sisteme dahil etmemesinin bir çabası olarak
6:26
karşımıza geliyor. Şimdi hadrian bu tarz iyi işler
6:29
imza atarken, roma tarihinde herkes aynı güzellikte ve aynı
6:34
fikir eee genişliğinde, zenginliğinde mi hareket
6:37
etmiştir? Hayır mesela tarihin en kadim
6:40
imparatorlarından biri olarak kabul edilen sezaryen, milattan
6:43
önce 49. Ellili yıllarda ruby con geçmesi
6:47
roma'nın aslında politik yapısını çok da sağlam bir
6:50
zemine dayanmadığının ve kırılgan bir takım
6:54
enstrümanlarla bezendiğinin en net kanıtıydı.
6:57
Roma'da gravitas en önemli şey de vitrus en önemli kavramdı.
7:02
Peritas yine aynı şekilde roma 3 temel sütun üzerine inşa
7:05
edilmişti ve bunlar insanda bireysel erdemi ve kültürel
7:10
uyumu önceleyen kavramlar olarak karşımıza çıkacak.
7:14
Taks roman olarak bildiğimiz aggistusus dönemi dahi olmak
7:18
üzere roma'nın hem kültürel olarak geliş genişlemesi hem de
7:23
sınırlarını genişletmesi aslında roma'nın işgal politikalarını
7:29
bakın. Bunu çok farklı tartışıcaz
7:30
birazdan geleceğim sebebine bazı şeylerde böyle popülist
7:34
yaklaşımlarda şuraya gidelim. Burayı da alalım, orayı da
7:37
alalım biraz daha büyüyelim dediğimiz zaman.
7:41
Emperyalist devletler yani o dönemin anlayışındaki
7:44
imparatorlukların temel felsefesi zaten dünyanın
7:47
tamamına sahip olmak ama dünyanın tamamına sahip olurken
7:52
kendi elindeki pirinçtenle olabiliyorsun.
7:55
Çünkü sen aslında bir devlet olarak içindeki paydaşlarla
8:00
beraber bir kültür inşa ediyorsun.
8:02
Ve devletin dayanak noktaları zaten oralar sen bu emperyalist
8:07
faaliyetleri gerçekleştirmeden sınırları sadece büyütmek gibi
8:11
popülist bir söylemle ki her başa geçen imparatorun düştüğü
8:15
hatadır. Bu hem roma'da hem de dünyanın
8:17
herhangi bir kadim milletinde. Noluyo sen yeni ve seninle hiç
8:22
tarihsel geçmişi olmamış kimseleri.
8:25
Hikâye paydaş kılmaya çalışıyorsun.
8:27
Peki bu çok mu önemli bir şey? Yani medeniyetin yorgunluğuna
8:31
giderken bir medeniyetin nasıl yorulduğunu düşünürken bunu çok
8:36
fazla irdelemek bize bir kazanç tabii ki kazanç sağlar.
8:39
Neden söyleyeceğiz? Şimdi roma tabii bu
8:41
eklemlenmelerle beraber kendi kültürel mirasını da genişletti
8:46
ama bunu temel doktrinlerine yani gravitas, vitrus ve peritas
8:52
dediğimiz 3 temel doktrin ışığında cesaret, adalet ve
8:57
erdem kavramları eşleninle değerlendirdi.
9:00
Sinsiadus, erdemin ve cesaretin en temsili örneklerinden bir
9:03
tanesiydi. Bir çiftçi olarak başladığı
9:05
hayata bir diktatör olarak devam etti ve yine belirtmek gerekiyor
9:08
ki bir çiftçi olarak da. Hayatını sona erdirdi ama
9:11
roma'nın sonrasında hem kazandığı toprakların bütünlüğü
9:15
itibariyle doğal sınırlarının oldukça geniş alanlara yayılması
9:19
hem de çok önemli bir kavrama denk düşeceğiz.
9:22
Bürokrasi kavramının inşa edilmesi, roma'nın en zorlandığı
9:27
kavramlardan biri olarak karşımıza çıkıyor.
9:29
Bürokrasiyi birkaç ııı podcast sonrasında gene konuşacağız.
9:33
Belki de her potkeste konuşmamız gerekecek çünkü.
9:37
Devletin merkezi bir anlayıştan çıkıp perfere damarlarla
9:40
genişlemeye çalıştığı bu doğal sınırları genişletme operasyonu
9:45
çok farklı komponentleri de kendi içerisinde içeriyor.
9:48
Çünkü mesela siz devletin yani belki de 2.000 km uzaktaki bir
9:53
kara parçasını birine yönettirmek zorundasınız ve bu
9:57
merkeziyetteki iyi niyete rağmen periferdeki insanların niyetini
10:02
gözetmeniz ve eğer güç kazanırsa sizin üstünüze çıkacağı.
10:07
Şüphesi hem paranoyak bir yönetim anlayışını beraberinde
10:10
getirir hem de devletin kültürel olarak o bölgedeki vatandaşla
10:16
eklemlenememesi beraberinde büyük bir yıkımı da.
10:20
Meydana getirir. Şimdi dördüncü yüzyılda roma'nın
10:24
çok ciddi problemlerle karşı karşıya kaldığını biliyoruz.
10:27
Roma'nın içerisinde geçirdiği pandemi atakları da biliyoruz.
10:31
Kıtlık dönemlerine de yani tarihsel olarak tanık
10:35
olabiliyoruz ama roma'nın bireysel erdem kavramındaki
10:38
erozyonunu tahayyül etmek biraz zor olabiliyor.
10:41
Aynı dönemde anadolunun medeniyetsel girişiminin en
10:45
önemli basamaklarından biri olan atinalılar ve spartalılar
10:48
bambaşka şeyi konuşurken roma onları da.
10:51
Bir parde paydışı haline getirip aslında onlardan aldığı
10:55
değerleri geliştirerek kendi sistematiğini oluşturmaya gayret
10:59
etti. Roma'nın çöküşü 476 yılında
11:02
gerçekleştiğinde roma'daki vatandaşların hiçbirinin
11:04
roma'nın devam etmesi için bir arzusu yoktu.
11:08
Çünkü bakın geliyoruz esas doktrinlere geliyoruz.
11:11
Şimdi tarih, tarih, işte augustus falan bunları birkaç
11:15
pot öncesin de anlattık ama bir medeniyetin nasıl yorulduğunu ve
11:19
devlet kavramının nasıl içinin boşaltılabileceğini söylemek
11:22
işte asıl bu potketin konusu bu. Senega çok önemli bir şey
11:28
söylüyor. Devletin varlığını ve bütünsel
11:31
yapısını sağlayan şeylerin bireysel erdem kavramının
11:36
geliştirilmesine tabi olduğunu söylüyor ve bireysel erdemin
11:40
zayıflamasının aynı zamanda devletin zayıflaması anlamına
11:44
geldiğini söylüyor. Bugünkü toplumların çoğunun
11:47
bireysel erdem konusunda ciddi problemler yaşadığını ve her
11:51
gelen siyasi fraksiyonunun öncekileri inkar edip kendi
11:55
düzenini inşa etmek için bir çaba gösterdiğini.
11:58
Ve bununla da beraber aslında kendi elitlerini ve
12:01
entelijanslığını yaratmakla beraber aslında bir düşünsel
12:06
zenginlik değil ve gerçekten maddi anlamda bir servete
12:11
ulaşmanın tek metafor olduğunu düşündüğümüz zaman sene knın
12:15
devletlerin çöküşü için verdiği temel öğreti kulağımızın bir
12:18
yerlerinde yer edinmesi gereken ve zihnimizden hiç de çıkmaması
12:22
gereken bir kavram. Çünkü bakın bunu tekrar
12:26
söylüyorum. Türkiye bu kavrama çok aşina
12:29
değil ama avrupa'daki birçok gelişmiş medeniyet bu kavrama
12:33
çok aşina. Çünkü augustusla beraber bakın
12:37
çok önemli bir şeyden bahsedeceğim.
12:39
Daha öncesinde halk, senatör, işte bu yaşlılar meclisi
12:44
dediğimiz işte senatörler ve neredeyse herhangi bir çiftçi
12:48
bile roma'nın gelişimine dair. Eğer kültürel manada bir katkı
12:53
sunabiliyorsa paydaş olabiliyordu ama augustusla
12:56
beraber imparatorluğa geçildiğinde imparator her şeyi
13:00
bilen her şeye karar verebilen ve her şeyi yönetebilen kimse
13:05
haline geldi. Sezar, evet, tarihsel olarak çok
13:09
önemli bir olarak anlatılır. Ancak sezar'ın başlattığı bu
13:12
erozif akım. Başlattı da değil mi?
13:15
Belki de katkı sunduğu diyebiliriz.
13:17
Roma'da bir takım fikirlerin değişmesine vesile oldu.
13:21
Roma'da artık insanlar bir vatandaş değildi, re fabrika
13:26
değildi. Neydi kuldu, teba'ydı,
13:29
hatırladınız mı? Dolayısıyla roma'da bazı şeyler
13:33
artık konuşulmaz, dile getirilmez hale geldi ve birkaç
13:37
podcast öncesinde bahsettiğim inanılmaz tepkisiz toplum
13:41
kavramı olan apati roma'nın kendisinde gelişti.
13:45
Ya şimdi diyebilirsiniz, insanlar işleyişine gücüne
13:48
baksın. Onlar yerine düşünen bir devlet
13:50
mekanizması var gibi 5.000 yıllık.
13:51
Valla değildir. Niye değildir?
13:55
Çünkü siz mesela en basit ve somut örneklerden bir tanesi
13:59
olarak, ekonomik kaidelerle bir hasat elde ettiniz.
14:02
Hasadınız. Her sene yarı yarıya değer
14:05
kaybediyor. 5 kilo peynir alırken 2 kilo peynir almaya bir
14:09
kilo peynir almaya peynir fonksiyonunu görememeye veya
14:13
etle beslenememeye başladınız. O zaman şöyle mi diyeceğiz,
14:17
evet, devlet yönetenler devletmeye, yönetmeye devam
14:19
etsin. Biz 2 katı tarla ekelim o günün.
14:22
Olmayan fiziki koşullarıyla veya bugünün anlayışıyla olmayan
14:27
kapitalle borçlanarak haşlanarak sürekli olarak kredilerle
14:32
finanse edilerek hadi 2 katına ekmeği deneyelim.
14:35
Belki kar marjımız artmaz ama kârımız artar. 2 katına çıkmasa
14:40
bile. Diyebilir misiniz diyemezsiniz
14:42
diyemiyorsunuz? Dolayısıyla vatandaşın devletin
14:46
işlerinden soyutlanması fikri dünyanın her zaman işlediği
14:51
ancak işlerken de çöküşe hazırlandığı bir evli olarak
14:55
dikkatimizi çekiyor ve senecağın ısrarla vurguladığı bu kavram
14:59
üzerinde düşündüğümüz zaman insanlar belki bireysel
15:02
erdemleri olsa dahi devlet mekanizmalarına dahil olmayı.
15:07
Devletin düşünce fraksiyonlarında konumlanmayı ve
15:12
belki de vatandaşın temel problemlerini aktaracağı bu
15:16
basamakları ekarte etmeyi çok da anormal olarak görmemeye
15:21
başladı. Ve ne yaptı?
15:23
Vatandaş artık sadece temel yaşam fonksiyonlarını idame eden
15:27
ve bunun dışında hiçbir fonksiyonu öncülemeyen devletin
15:31
hiçbir mekanizmasında yer almayan ve oligarkların
15:35
kendisini zenginleştirdiği bu sistem içerisinde hiç paydaş
15:39
olmaya çalışmayan kimselere dönüştü.
15:41
Ve bu, roma'nın aslında felsefesinden uzaklaşmasına
15:45
vesile olan en temel doktrinlerden bir tanesiydi.
15:49
Çünkü sinsi noatosun çiftçi olarak ki bu çok önemli ısrarla
15:52
söylüyorum, sakın yanlış anlamayın tek bir imparator
15:55
değil ama sinsi noatus hem rol model olarak hem de roma'nın
15:59
temel okunması gereken mekaniğini oluşturan bir kimse
16:02
olarak bir çiftçi olarak irade alıp diktatör olabildiği ve
16:06
devleti çıkmazdan kurtarıp kendi kamusal ve kurumsal kimliğin
16:10
oluşması için kat. Sunabildi bakın, bir çiftçinin
16:14
erdeminden bahsetmiyorum. Bir çiftçinin entelektüel
16:17
birikiminin hor görülmesinden bahsetmiyorum.
16:19
Roma'nın kuruluş mekanizmasının nelere tabi olduğunu ve roma'nın
16:25
külliyaten kimlerden referans aldığını anlatmanın en kolay
16:29
yolu sinsiadus örneğidir. Peki roma bunları sağlarken
16:34
augustus döneminde herkesin öve öve anlatamadığı, bitiremediği
16:38
imparatorluk dönemine geçişteki vatandaşı yani erdemli insan
16:42
dediğimiz siviltası inkar etmek ve onları sadece yönetilebilir
16:47
bir teba olarak görmek, roma'nın medeniyetsel yorgunluğunun temel
16:51
diyerekğini oluşturdu. Roma çok fazla ekonomik krizler
16:55
gördüğü yapısal siyasal krizler de yaşadı.
16:58
Üçüncü yüzyıl krizi, roma'nın ve dünya tarihinin en bilinen en.
17:02
Otorite or otoritenin kaybedildiği sistemin çürümeye
17:06
başladığı mekanizmalar olarak karşımıza çıkarken bile roma
17:11
bazı doktrinler eşliğinde hayatına devam ediyordu.
17:16
Roma'nın sadece topraklarını büyütmesi ve kültürel olarak
17:19
uyumsuz kimselerle bezenmesi, onun mekanik kökenini ve yapısal
17:24
doktrinlerini temel maiyette zayıflatmadı.
17:28
Aksine sadece bu diyalektik üzerinden okuduğunuz zaman
17:32
sadece yayılmanın emperyal bir kuvvet olmanın, imparatorluğun
17:36
temel mekanizması olan yeni yerler işgal etmenin hatalı
17:39
olduğunu düşünebilirsiniz. Ama roma sadece bunu yapmadı,
17:42
kendi değerlerini de kendi ilkelerinde terk edip kişisel ve
17:47
siyasal hırsların temelinde pats roman olarak bilinen düzende
17:52
aslında kendi çürümüşlüğünü kendisi inşa etti.
17:57
Milattan sonra 27 yılda augustusla başlayan paks romanna
18:01
rejmi romalılar için kesinlikle tartışmasız bir şekilde bir
18:05
altın çağırdı. Ancak milattan önce 807 yüzlü
18:09
yıllarda kurulan bir imparatorluğu geldiği vaziyet
18:12
oldukça endişe vericiydi. Çünkü roma'da artık kimse
18:18
siyaset konuşmuyordu. Virus platas bunlar tamamen
18:22
reddedilmişti ve insanlar hayatta kalmak için impara
18:27
etmeyi bakın. Çok önemli impara etmeyi
18:31
imparatoru destekliyormuş gibi gözükmeyi ve bugün başka
18:35
kavramlara gelse de takiye yapmayı temel siyasi akış
18:40
içerisinde en kıymetli kavram olarak gördü.
18:43
Şimdi roma'da roma'yı yöneten anlayış ne dedik?
18:48
Temelde insanların az ya da çok katılım düzeyine entegre ve
18:53
halkın. Bundan geniş coğrafyalara rağmen
18:56
bütün problemlerinin konuşulabildiği tartışılabildiği
18:59
bir düş tasarlamaktı ama romalılar bunu şuna çevirdi bir
19:04
süre sonra. Imparatorluğu arasında iyi tutan
19:07
imparatora sadık olan imparatorun etrafında dolaşmayı,
19:11
devlete hizmet ve sadakat olarak gören ve bu diyalektikte de
19:16
sistemi geliştirmeye çalışan temel basamak 12 levha yasaları
19:20
dediğimiz temel doktrinleri dahi çiğnemeye ve roma'nın roma
19:24
olmasını sağlayan res publica kavramının.
19:29
Tamamen erozyona tabi tutulmasına vesile oldu.
19:32
Roma yıkılırken tabii ki sadece dini saiklerle zayıflamadı.
19:37
Temel doktrinleri zaten çoktan çökmüştü.
19:40
Doğu roma ki daha sonrasında onunla da konuşacağız inşallah
19:44
fırsat olursa farklı bir şey yapacak.
19:47
Daha bilime ve akıla yer verdiğini iddia edecek.
19:50
Ancak o da aynı sonun aynı başlangıcını.
19:54
Roma'nın yıkılışıyla beraber aslında inşa etmiş olacak.
19:57
Dolayısıyla hikayede roma'nın hikayesinde medeniyetin
20:01
yorulduğu kısımda şunu görüyoruz, milattan önce 400
20:06
ellili yıllarda yapılan 12 levha yasaları medeniyeti belki 500
20:10
600 yıl boyunca sorunsuza yakın şekilde yaşattı ancak.
20:17
Hemen tekrar tarihsel podcast kayıtlarıma geri dönmek isterim.
20:21
Platon'un söylediği bir şey var. Halk ahlaklı ve erdemli olmadığı
20:25
sürece yasalar çoğalır. Yasalar çoğaldıkça
20:28
işlevsizleşir. Dolayısıyla yasaların çok olması
20:32
yasalarla bezenmiş bir düzen inşa etmek, kurucu fikir olarak
20:37
pek sağlıklı bir sistem ve toplum üzerine bir devlet inşa
20:41
etmediğinizi de gösterir. Aynı zamanda ve hal böyle
20:43
olunca. Roma'da yasalar çoğaldı ama
20:47
uygulayanlar veya uyanlar inanılmaz derecede azaldı.
20:51
Roma'nın vatandaşları artık sistemin açıklarını çok iyi
20:54
biliyorlardı. Imparatorlarla yakın olmak,
20:57
hatta üçüncü yüzyıl krizinde 26. Imparatoru değiştirecek kadar
21:00
hızlı bir irade ve kolektif hareketliliği kazanması sanki
21:05
siyasete doğrudan müdahale varmış gibi okunsa da temelde
21:10
aslında kendi menfaati için ve toplumun hiçbir şekilde
21:14
gelişmesini katkı sunmayacak şekilde.
21:18
Kendi pragmatik yaklaşımından dolayı siyasete müdahalesi
21:21
olarak karşımıza geliyor. Yani bir sinsiad erdemik değil,
21:26
bir imparatorun işini ve görevini doğru yapmadığını
21:28
düşündüğü zaman halkın onuru ve şerefi için onu değiştirmekten
21:32
bahsetmiyoruz. Aksine menfaat elde edemediği
21:36
çıkarlarına ters düştüğü ve aslında virüs'un hiç öncül
21:40
olmadı. Yani erdem ve disiplin hiç konu
21:42
olmadığı noktalarda. Bu siyasi akımın değiştirildiği
21:47
ve imparatorların artık çocuk oyuncağı haline geldiği bir
21:50
çağdan bahsediyoruz. Hikayenin kıssadan hissesi
21:53
buraya kadar dinleyenlere çok teşekkür ederim.
21:56
Evet uzun bir podcast değil ama 22 dakika boyunca bazı soyut
22:00
kavramları üzerinde bir temel inşa etmeye çalıştık ama burada
22:03
kaçırmamamız gereken ki daha öncesinde roma'nın yıkılışından
22:07
çıkarılacak önemli dersler podcastimde.
22:10
Kısadan hisse bahsettiğim bazı kavramların kısadan
22:13
toparlanmasını isterim. Hiçbir yönetici etrafına
22:17
şekillenmiş kümelenmiş yapı, eğer progresyon içermiyorsa
22:21
inkılaplarla düzenlenmiş bir hiyerarşik sistemi yoksa var
22:26
olan bir sistemin yıkılışından köken almadıysa onu takip etmek
22:30
10'a çıkart sadakat göstermek, onun liyakatı onun normlarıyla
22:34
hareket etmeye çalışmak, devlete hizmet değil.
22:37
Kurumsal kimliği zayıflatan bir unsur halinde değerlen.
22:41
Bu bir ikincisi, bireysel erdem ve toplumsal ahlak üzerine
22:46
şekillendirmediğiniz hiçbir siyasal söylem ister teolojik
22:50
ister nan teolojik kökenlere dayansa da devletin yıkılmasını
22:54
hızlandıran basamaklardan farklı bir sonuç meydana getirmez.
22:58
Çünkü insanlar farklı coğrafyalarda farklı kültürlerde
23:01
yaşamış olsalar da kolektif bir aklın ve benzer davranışların
23:05
var olduğunu kabul etmekle mükellefiz.
23:08
Ve hal böyle olunca. Insanlar, roma'da da, amerika'da
23:12
da, hindistan'da da temelde bir kişiye bağlı bir sistem üzerine
23:17
inşa edilmiş düzenlerde ve temel ahlakın ve doktrinlerin
23:21
kaybedildiği o kültürel mirasın yohan erder'in överek anlattığı
23:26
bir milletin kültürel mirasına sahip çıkma, ekonomiyi terk edip
23:29
yozlaşmış çıkar ağlarıyla ölülmüş güç çeteleriyle bezenmiş
23:34
bir sistemin hiçbir zaman toplumsal ahlaka katkı sunduğunu
23:37
söylemek mümkün olmaz devletin. Mekanizmasına bu da sağlar ve
23:43
devletler aslında çok önemli bir kavram olarak kimin söylediğini
23:47
bilmiyorum. O yüzden ismini alamayacağım ne
23:49
yazık ki ama tobb diyesim var. Bir döngü içerisinde hareket
23:54
ederler ve medeniyetin yorulduğu yerlerde bir Dinamo lazımdı
23:59
bunu. Mesela konstantin hristiyanlık
24:01
kabul ederek sağlamaya çalışmıştır ama o Dinamo bile
24:04
çok hızlı bir şekilde sönümlenmiş ama doğu romanı
24:07
kültürel doktrinden inşa edilmesini vesile olmuştur.
24:10
O yüzden bunu böyle okursak belki daha sağlıklı olabilir ama
24:13
bu doktrinler tıkandığında. Hep teolojik unsurlara
24:17
başvurmanın da zararlarına uzun vadede görebildik.
24:20
Mesela osmanlıda islamcılık hep öncüllenen ve ilk mekanizma
24:24
olarak değerlendirilen bir kurtuluş mekanizmasıydı.
24:27
Imparatorluğun temel diyalektiğini yoğunlukla zengin
24:31
ve muhtemelen güçlü insanların. Yabancılardan oluştuğu.
24:37
Gayrimüslimlerden oluştuğu bir tebaa üzerinde islamcılık
24:40
projesinin tutmayacağı aşikardı ve teolojik unsurlar üzerinde
24:44
dizayn edilen şey yeni bir dini vadetmiyorsa da aslında çoğu
24:48
zaman itici bir güç olmanın çok gerisinde kalmıştı.
24:51
Monarşinin güçlendiği en temel yanlardan bir tanesi teolojiyi
24:55
güçlendirmektir. Ancak doğu roma'da konuşacağımız
24:58
bir kavram var. Sadece bir ipucu vereyim.
25:00
Ilk konuk lazım var nedir bu yedinci?
25:03
Sekizinci yüzyılda çok çok konuşulan işte bu iknaları
25:05
yıkalım isa'nın işte bizim büslerine falan ihtiyacımız yok.
25:08
Onun öğretilerini anlamamız gereken gibi temel bir takım
25:11
doktrinler üzerine inşa edilmeye çalışılmış bir sistemdir.
25:14
Dolayısıyla teoloji tabii ki insanların fazlasıyla inandığı
25:18
bir kült olduğu için kullanılabilir bir metafor.
25:21
Ancak toplumsal ahlaka katkı sunmayan, her basamakta olduğu
25:25
gibi. Ekonomik stabilite belki
25:27
toplumsal ahlakı ilk etapta koruyucu bir mekanizma olarak
25:30
görülebilir ama daha sonrasında onun da zararları olduğunu
25:33
gördük. Onu daha sonraki podcasına
25:35
konuşuruz. Ama, toplumsal ahlakın
25:38
geliştirmek çok büyük bir sorumluluk ve gerçekten büyük
25:42
bir entelektüel düze gerektiriyor.
25:44
Yani siz sokakta suçların fazlalaştığını görüyorsanız siz
25:48
işte çocukların sokakta artık güvende olmadığını
25:51
hissediyorsanız siz eşinizi işe gönderdiği zaman akşam eve
25:55
güvenle geleceğini varsaymıyorsanız artık aslında
25:58
toplumsal ahlakın çürmeye başladığını ve devletin
26:02
dayandığı ana taşıyıcı kolonların yıkıldığını kabul
26:05
etmeniz gerekiyor. Yani aslında rest publica yani
26:09
kamu işinin terk edildiğini ve ortak kolektif hafızayla
26:13
yaşanabilir bir coğrafya inşa etmenin temel meziyetlerinin
26:17
inkar edildiğini kabul etmeniz aslında gerçekle yüzleşmeniz
26:20
anlamına geliyor. Roma'nın medeniyetsel çöküşü ve
26:24
medeniyetinin aslında yorgunluğunun temel sebebi
26:27
insanların ister kabul edin, ister kabul etmeyin apati
26:30
dediğimiz. Durağanlaşması, tepkisizleşmesi
26:34
ve kendisine düşen bireysel sorumluluk olan şahsi erdemini
26:39
geliştirmesine yönelik manevraları terk etmesi temel
26:44
problemlerin başında geliyor. Yani bununla beraber gelen
26:47
ekonomik krizler, savaş kayıpları işte belki dışarıdan
26:51
gelen akınlar vesairenin temel sebebi aslında hazırlanmış bir
26:56
zeminden kaynaklanan güçlü bir iradedir.
26:59
Dolayısıyla bunlar bir sonuçtur, bir neden değildir.
27:01
Ekonomi hep söylediğim üzere doğru doktrinlerle inşa edilmiş
27:05
ve vatandaşların her birinin, kendi devletinin bir vatandaşı
27:08
olduğu vasfını yitirmediği senaryolarda.
27:11
Her daim stabil'e yakın hareket etmiştir.
27:13
Çok ender durumlarda toplumsal ahlakın geliştiği
27:17
sistematiklerde ekonominin iyi olamadığını görebilirsiniz.
27:21
Genel anlamda toplumsal ahlak ve erdem düzeyiyle ekonomi çok
27:26
yüksek oranda kore'dedir ve bunu inkar edecek bir mekanizma
27:29
yoktur. Zaten biliyorsunuz daral
27:31
hocamoğlu'nun kurumsal kimlikten kastettiği şeydi aslında.
27:34
Devletin kurumlarını doktrinler üzerine inşa etmesi ve
27:38
kurumların kişilerin önünde olup kişilerin iradesine değil,
27:42
toplumsal ahlaka ve toplumsal vicdana tabi bir şekilde yönetim
27:47
mekanizmasını inşa edilebilmesi üzerine dizayn edilmiştir.
27:50
O yüzden roma'nın yıkılışı tam anlamıyla bu sebeplerden
27:54
kaynaklanmaktadır. Beni dinlediğiniz için çok
27:57
teşekkür ediyorum. Biliyorum çok soyut kavramlar
28:00
üzerine yoğunlaştık ama inşallah kafanızı şişirmemişizdir.
28:04
Hani bu ne anlatıyor dememişizdir dedirtmemişizdir.
28:07
Beni dediğiniz için tekrardan teşekkür eder herkese iyi
28:11
haftalar dilerim.