Latest / Udha e Verteta dhe Jeta - TruthFM Albania / Zanafilla 48:1–22 DUART E KRYQËZUARA Jakobi Bekon Efraimin dhe Manasin
Transcript
- Zanafilla 48:1–22 DUART E KRYQËZUARA Jakobi Bekon Efraimin dhe Manasin 1. Vargjet Kyçe të Kapitullit «Perëndia, para të cilit ecën etërit e mi Abrahami dhe Isaku, Perëndia që më ka ushqyer qysh se linda e deri në këtë ditë, Engjëlli që më ka çliruar nga çdo e keqe, le t'i bekojë këta djem». — Zanafilla 48:15–16 Por Izraeli shtriu dorën e tij të djathtë dhe e vuri mbi kokën e Efraimit që ishte më i riu, dhe dorën e tij të majtë mbi kokën e Manasit, duke i kryqëzuar duart. — Zanafilla 48:14 «E di, biri im, e di; edhe ai do të bëhet një popull... por vëllai i tij më i vogël do të jetë më i madh se ai». — Zanafilla 48:19 Jakobi është në shtratin e vdekjes. Dhe kur Jozefi i sjell dy djemtë e vet, plaku bën diçka që e tronditi babain e tyre: i kryqëzon duart dhe e vendos të djathtën mbi më të riun. Ky kapitull na mëson si duket besimi në fund të jetës, dhe se si Perëndia zgjedh gjithmonë ndryshe nga rendi që presim ne. 2. Konteksti Historik dhe Kulturor Dora e djathtë në botën e lashtë ishte dora e nderit dhe e fuqisë. Bekimi kryesor — pjesa e dyfishtë e trashëgimisë dhe vendi i kreut të familjes — jepej duke vënë dorën e djathtë mbi kokën e të parëlindurit. Prandaj Jozefi i vendosi djemtë me kujdes: Manasin, të parëlindurin, përballë dorës së djathtë të babait; Efraimin përballë të majtës (v. 13). Gjithçka ishte rregulluar saktë. Dhe plaku i kryqëzoi duart me qëllim. Dhe ka edhe diçka tjetër me peshë ligjore. Jakobi tha: «Efraimi dhe Manasi do të jenë të mitë, si Rubeni dhe Simeoni» (v. 5). Kjo ishte adoptim zyrtar: dy nipërit u bënë bij, dhe morën secili pjesën e vet në trashëgiminë e Izraelit. Kështu Jozefi mori pjesën e dyfishtë — të drejtën e të parëlindurit që Rubeni e humbi (1 Kronikave 5:1–2). Dhe prandaj në listat e fiseve nuk ka «fisin e Jozefit», por dy fise: Efraimin dhe Manasin. 3. Shpjegimi i Tekstit Vargjet 1–7: Kujtimi i premtimit dhe i Rakelës Kur Jakobit i thanë se babai ishte sëmurë, «Izraeli mblodhi forcat dhe u ul mbi shtrat» (v. 2). Plaku u ngrit për bekimin — kjo ishte punë e shenjtë, jo bisedë e zakonshme. Dhe filloi duke kujtuar: «Perëndia i plotfuqishëm m'u shfaq në Luc dhe më bekoi» (v. 3). Luci ishte emri i vjetër i Bethelit — vendi ku pa shkallën, gjashtëdhjetë e ca vjet më parë. Në fund të jetës, ai u kthye te çasti ku filloi gjithçka. Dhe pastaj, papritur, foli për Rakelën: «kur po ktheheshim nga Padani, Rakela vdiq pranë meje... dhe e varrosa atje, në rrugën e Efratës» (v. 7). Pse e përmend këtu? Sepse po fliste me djalin e Rakelës, për nipërit e Rakelës. Dhe sepse dhimbja e vjetër nuk largohet kurrë plotësisht. Dyzet e ca vjet kishin kaluar, dhe plaku ende e mbante atë ditë në zemër. Bibla nuk na kërkon ta harrojmë dhimbjen — vetëm të mos e lëmë të sundojë. Vargjet 8–14: Duart e kryqëzuara Sytë e Jakobit ishin errësuar nga mosha «dhe nuk shihte më» (v. 10). Kjo duhet të na kujtojë diçka: edhe babai i tij, Isaku, ishte i verbër kur dha bekimin (27:1). Por sa ndryshim! Isaku u mashtrua nga duart; Jakobi e di saktësisht çfarë po bën me duart e veta. Njëri u gënjye; tjetri zgjedh me qëllim. Vitet me Perëndinë e kishin bërë të shihte më qartë se kur kishte sy. Jozefi i solli djemtë, dhe plaku i puthi e i përqafoi. Dhe tha diçka që të prek: «Nuk mendoja të shihja më fytyrën tënde, dhe ja, Perëndia më lejoi të shoh edhe pasardhësit e tu» (v. 11). Njeriu që kishte vajtuar njëzet vjet për një djalë të vdekur, tani mbante në krahë nipërit e tij. Perëndia shpesh na jep më shumë se sa guxonim të kërkonim. Dhe pastaj: «Izraeli shtriu dorën e djathtë dhe e vuri mbi kokën e Efraimit, që ishte më i riu... duke i kryqëzuar duart» (v. 14). Fjala origjinale do të thotë «i ndërroi, i kaloi njërën mbi tjetrën». Ai e dinte cili ishte i pari. E bëri me vetëdije. Vargjet 15–16: Bekimi — tri gjëra për Perëndinë Dhe bekimi që dha është një nga më të bukurat e Biblës. Ai e përshkroi Perëndinë me tri emërtime: «Perëndia para të cilit ecën etërit e mi» — Perëndia i besëlidhjes, i brezave, Ai që s'ndryshon nga babai te biri. «Perëndia që më ka ushqyer qysh se linda» — fjala origjinale është ajo e bariut që kullot kopenë. Jakobi, që kishte qenë bari gjithë jetën, e quan Perëndinë Bariun e vet. Kjo është hera e parë në Bibël që Perëndia përshkruhet kështu — dhe nga ajo fjalë do të vijë Psalmi 23 dhe Gjoni 10. «Engjëlli që më ka çliruar nga çdo e keqe» — fjala origjinale për «çliruar» është ajo e shpengimit, e atij që paguan për të liruar. Është hera e parë në Bibël që përdoret kjo fjalë. Dhe Jakobi kishte plot gjëra për t'u çliruar: Esau, Labani, frika, vetja. Dhe pastaj: «le të bekohen me emrin tim dhe me emrin e etërve të mi... dhe u shumofshin si peshqit e detit» (v. 16). Vini re: plaku po u jep nipërve identitetin, jo pasurinë. Trashëgimia më e madhe që u lëmë fëmijëve nuk është ajo që kemi, por Ai që njohim. Vargjet 17–20: «E di, biri im, e di» Jozefi u shqetësua dhe u përpoq ta zhvendoste dorën e babait: «jo kështu, ati im, sepse ky është i parëlinduri» (v. 18). Ai donte ta rregullonte rendin. Dhe përgjigja e plakut është ndër më prekëset e Zanafillës: «E di, biri im, e di» (v. 19). Dy herë. Nuk ishte gabim. Nuk ishte verbëri. Jakobi e dinte. Dhe shtoi: «edhe ai do të bëhet një popull — por vëllai i tij më i vogël do të jetë më i madh». Historia e vërtetoi: Efraimi u bë fisi kryesor i mbretërisë veriore, aq sa profetët e quanin gjithë Izraelin verior thjesht «Efraim» (Osea 4:17). Dhe ky rend i përmbysur është modeli i gjithë Zanafillës: Abeli mbi Kainin, Isaku mbi Ismaelin, Jakobi mbi Esaun, Juda mbi Rubenin, dhe tani Efraimi mbi Manasin. Perëndia nuk zgjedh sipas rendit të lindjes, meritës apo pritjeve njerëzore. Ai zgjedh me hir — dhe kjo do të thotë se askush nuk është automatikisht brenda dhe askush nuk është automatikisht jashtë. Dhe bekimi që dha u bë formula e përhershme e Izraelit: «Perëndia të bëftë si Efraimin dhe si Manasin» (v. 20). Deri sot, në shumë familje hebreje, babai e vë dorën mbi kokën e djalit të premten në mbrëmje dhe thotë pikërisht këto fjalë. Një bekim i dhënë në shtratin e vdekjes ka jetuar tre mijë vjet. Vargu 21–22: «Perëndia do të jetë me ju» Dhe fjalët e fundit të kapitullit: «Ja, unë po vdes; por Perëndia do të jetë me ju dhe do t'ju çojë përsëri në vendin e etërve tuaj» (v. 21). Plaku po vdes në Egjipt — por s'po thotë «kjo është shtëpia jonë tani». Ai deri në frymën e fundit e mban premtimin para syve. Vini re strukturën: «unë po vdes — por Perëndia do të jetë me ju». Kjo është ajo që duhet të lëmë pas: jo siguri se do të jemi gjithmonë aty, por siguri se Ai do të jetë. Prindërit ikin; barinjtë ikin; Perëndia mbetet. 4. Fjalët Kyçe të Kapitullit «Që më ka ushqyer» (v. 15). Folja origjinale raah — të kullosësh, të jesh bari. Jakobi ishte bari; e dinte se çfarë do të thoshte të ushqeje, të mbroje, të kërkoje delen e humbur. Dhe atë fjalë ia dha Perëndisë. Davidi do ta marrë: «Zoti është bariu im» (Psalmi 23:1), dhe Jezusi do ta plotësojë: «Unë jam bariu i mirë» (Gjoni 10:11). «Që më ka çliruar» (v. 16). Folja origjinale gaal — të shpengosh, të paguash për të liruar dikë. Nga kjo vjen fjala goel — «shpengues», i afërmi që paguan borxhin e tjetrit (si Boazi te Ruthi). Hera e parë në Bibël, dhe e thotë një plak në shtratin e vdekjes. Jobi do të thotë: «unë e di që Shpenguesi im jeton» (Jobi 19:25). «I kryqëzoi duart» (v. 14). Folja origjinale sakal — të veprosh me mençuri, me kuptim. Fjalë për fjalë: «i vuri duart me urtësi». Bibla nuk thotë se i ngatërroi — thotë se e bëri me dituri. Ky nuk ishte gabim plaku; ishte zgjedhje profetike. «Si Efraimin dhe si Manasin» (v. 20). Formula e bekimit familjar që përdoret ende sot. Pse pikërisht këta dy? Ndoshta sepse ata ishin brezi i parë i lindur jashtë tokës së premtimit, në mes të një kulture të huaj — dhe prapë mbetën pjesë e popullit të Perëndisë. Për çdo prind që rrit fëmijë larg shtëpisë, ky bekim ka kuptim të veçantë. 5. Lidhja me Krishtin dhe Dhiatën e Re Duart e kryqëzuara mbi kokat e dy djemve janë një nga pamjet më prekëse të Zanafillës. Ndër shekuj, besimtarët kanë parë aty një hije: bekimi vjen nëpërmjet duarve të kryqëzuara. Dhe një ditë, në një kodër jashtë Jerusalemit, dy duar u shtrinë dhe u kryqëzuan vërtet — dhe prej andej erdhi bekimi për të gjitha kombet. «Krishti na shpengoi nga mallkimi i ligjit... që bekimi i Abrahamit t'u vijë johebrenjve me anë të Jezu Krishtit». — Galatasve 3:13–14 Vini re fjalën «shpengoi» — është pikërisht ideja e gaal që Jakobi përdori i pari për Perëndinë. Plaku e njihte Perëndinë si Atë që e kishte çliruar nga çdo e keqe; ne e njohim si Atë që na çliroi me çmimin e gjakut të vet. Dhe rendi i përmbysur — i vogli mbi të madhin — është parimi i mbretërisë. Jezusi e tha hapur: «shumë të parët do të jenë të fundit dhe të fundit të parët» (Mateu 19:30). Perëndia zgjodhi Efraimin, jo Manasin; zgjodhi barinjtë, jo priftërinjtë, për të parët që dëgjuan lajmin e lindjes; zgjodhi peshkatarë, jo dijetarë. Kjo është ngushëllim për këdo që ndihet i dyti: rendi i botës nuk është rendi i Tij. Dhe një gjë e fundit: Efraimi dhe Manasi ishin gjysmë-egjiptianë — nëna e tyre ishte egjiptiane, ata lindën dhe u rritën jashtë tokës së premtimit. Dhe prapë, Jakobi i mori dhe tha «këta janë të mitë». Kjo është pamja e hershme e asaj që Pali do ta shpallë: johebrenjtë e birësuar në familjen e Perëndisë (Efesianëve 1:5; Romakëve 11:17). Ata që lindën jashtë, u bënë brenda me anë të bekimit. 6. Aplikimi për Ne Sot Në shtëpitë tona ka pasur gjithmonë një çast që nuk harrohet: gjyshi ose gjyshja që vë dorën mbi kokën e fëmijës dhe thotë diçka. Nuk mbahen mend gjithmonë fjalët — por mbahet mend dora. Jakobi vdiq duke bërë pikërisht këtë. Nga ky mësim marrim: Së pari — bekoji fëmijët me fjalë. Jakobi nuk u la nipërve para — u la fjalë. Fëmijët dhe nipërit tanë kanë nevojë të dëgjojnë nga ne: «Perëndia të bekoftë», «jam krenar për ty», «Zoti ecte me gjyshin tënd dhe do të ecë me ty». Mos i lër këto fjalë pa thënë. Fjala e bekimit nga një prind mbetet gjithë jetën. Së dyti — lëru atyre Perëndinë që njeh, jo vetëm rregullat. Jakobi e përshkroi Perëndinë me tri gjëra nga përvoja e vet: Perëndia i etërve, Bariu që më ushqeu, Ai që më çliroi. Tregoju fëmijëve historinë tënde me Perëndinë — ku të ka mbajtur, ku të ka çliruar. Kjo mbahet mend më shumë se çdo mësim. Së treti — dhimbja e vjetër nuk të bën më pak besimtar. Dyzet vjet pas vdekjes së Rakelës, plaku ende e përmendte. Nëse mban një dhimbje që s'largohet — një humbje, një fëmijë, një martesë — mos mendo se je i dobët në besim. Jakobi e mbajti deri në fund dhe prapë bekoi. Zemra mund të mbajë dhimbje dhe besim njëkohësisht. Së katërti — mos u përpiq ta rregullosh rendin e Perëndisë. Jozefi u përpoq ta zhvendoste dorën e babait. Sa herë ne mendojmë se dimë kush duhet të jetë i pari, kush e meriton, kush duhet ngritur. Por Perëndia zgjedh ndryshe. Kur planet e Tij nuk përputhen me rendin tonë, mësoje të thuash: «Ai e di». Së pesti — nëse ndihesh «i dyti», ky kapitull është për ty. Efraimi ishte më i riu, i lindur në një vend të huaj, nga një nënë e huaj. Dhe mori bekimin kryesor. Nëse ndihesh i lënë pas — në familje, në punë, në shoqëri — kujto se Perëndia ka zakon ta vërë dorën e djathtë atje ku njerëzit nuk e presin. Së gjashti — lëri fëmijëve premtimin, jo garancinë tënde. «Unë po vdes, por Perëndia do të jetë me ju.» Ne s'do të jemi gjithmonë aty për fëmijët tanë. Prandaj gjëja më e mirë që mund t'u lëmë s'është mbrojtja jonë, por njohja e Atij që mbetet. Mësoji të mbështeten te Perëndia — jo te ne. 7. Çfarë Mësuam nga Ky Kapitull Zanafilla 48 na tregoi një plak që mblodhi forcat për të bekuar; kujtimin e Bethelit dhe të Rakelës pas dyzet vjetësh; dy nipër të lindur jashtë tokës së premtimit që u birësuan si bij; duart e kryqëzuara me qëllim dhe fjalët «e di, biri im, e di»; një Perëndi të përshkruar si Bari dhe Shpengues për herë të parë në Bibël; dhe një bekim që jeton ende sot. Dhe fjalët e fundit: «unë po vdes, por Perëndia do të jetë me ju». Mbaje mend këtë varg gjatë javës: «Perëndia që më ka ushqyer qysh se linda... Engjëlli që më ka çliruar nga çdo e keqe, le t'i bekojë këta djem» (Zanafilla 48:15–16). Perëndia që të ka mbajtur ty, është Ai që do të mbajë edhe fëmijët e tu. PAQA DHE HIRI I PERENDISE QOFTE ME JU