Latest / Art Perspective – podcast o sztuce / British Museum: największy magazyn cudzej historii | True Crime w Sztuce #5

Transcript

British Museum: największy magazyn cudzej historii | True Crime w Sztuce #5 · Art Perspective – podcast o sztuce

• 0:01
  SPEAKER_00: Wyobraź sobie muzeum tak ogromne,
• 0:03
  SPEAKER_00: że można w nim spędzić całe tygodnie i wciąż nie zobaczyć wszystkiego.
• 0:10
  SPEAKER_00: Teraz wyobraź sobie,
• 0:11
  SPEAKER_00: że większość tych skarbów nigdy nie należała do kraju,
• 0:15
  SPEAKER_00: w którym to muzeum stoi.
• 0:18
  SPEAKER_00: W Kairze mówią na nie Egipskie Muzeum w Londynie.
• 0:23
  SPEAKER_00: Atenach magazyn skradzionych marzeń.
• 0:26
  SPEAKER_00: W Nigerii wielka szafa kolonialnego rabunku.
• 0:31
  SPEAKER_00: British Museum – symbol potęgi imperium,
• 0:34
  SPEAKER_00: które w XIX wieku rozciągało się na jedną czwartą globu.
• 0:40
  Dziś jedna z największych atrakcji turystycznych Londynu i
• 0:44
  jedno z najbardziej
• 0:46
  SPEAKER_00: kontrowersyjnych miejsc na świecie.
• 0:50
  SPEAKER_00: Kamień z rozety,
• 0:51
  SPEAKER_00: marmury z partenonu,
• 0:53
  SPEAKER_00: brązy z beninu,
• 0:55
  SPEAKER_00: starożytne mumie,
• 0:57
  SPEAKER_00: rzeźby,
• 0:57
  SPEAKER_00: które przetrwały tysiąclecia.
• 1:00
  SPEAKER_00: Eksponaty,
• 1:01
  które przyjechały tu pod osłoną traktatów w cieniu grabieży
• 1:05
  wojennych lub wprost z
• 1:07
  SPEAKER_00: rąk handlarzy kolonialnych.
• 1:09
  SPEAKER_00: Oficjalnie, w cudzysłowiu, ocalone dla ludzkości.
• 1:14
  SPEAKER_00: Nieoficjalnie, też cudzysłów, zabrane bez zgody właścicieli.
• 1:20
  SPEAKER_00: Dziś te głosy słychać coraz głośniej.
• 1:23
  SPEAKER_00: Grecja, Egip, Nigeria, Kambodża.
• 1:27
  SPEAKER_00: Wszystkie chcą swojego dziedzictwa z powrotem.
• 1:31
  SPEAKER_00: A niedawne skandale,
• 1:32
  kradzieże samego serca British Museum i presja opinii
• 1:36
  publicznej sprawiają,
• 1:37
  SPEAKER_00: że po raz pierwszy od dwóch stuleci ten kolos zaczyna pękać.
• 1:43
  SPEAKER_00: To jest historia nie tylko o sztuce,
• 1:46
  SPEAKER_00: ale też o tym,
• 1:47
  SPEAKER_00: kto ma prawo opowiadać historię i kto decyduje,
• 1:51
  SPEAKER_00: gdzie jest jej miejsce.
• 1:54
  A ja opowiem Ci ją z detalami,
• 1:56
  których nie znajdziesz na tabliczkach w salach muzealnych.
• 2:00
  SPEAKER_00: To jest Art Perspective.
• 2:02
  SPEAKER_00: Ja mam na imię Dorota Szarnowska.
• 2:04
  Prowadzę podcast o sztuce,
• 2:06
  jej kontekstach i historiach,
• 2:08
  które budzą emocje.
• 2:12
  SPEAKER_00: 1759 rok.
• 2:15
  SPEAKER_00: Londyn.
• 2:16
  SPEAKER_00: Drzwi nowego muzeum otwierają się po raz pierwszy.
• 2:20
  SPEAKER_00: British Museum powstaje dzięki kolekcji Sir Hansa Sloana,
• 2:24
  SPEAKER_00: lekarza,
• 2:25
  SPEAKER_00: podróżnika i zapalonego kolekcjonera.
• 2:29
  SPEAKER_00: ponad 71 tysięcy przedmiotów,
• 2:32
  SPEAKER_00: monety,
• 2:33
  SPEAKER_00: rękopisy,
• 2:35
  SPEAKER_00: rzadkie książki,
• 2:36
  SPEAKER_00: rośliny,
• 2:37
  SPEAKER_00: minerały,
• 2:38
  SPEAKER_00: a także,
• 2:39
  SPEAKER_00: w cudzysłowie,
• 2:40
  SPEAKER_00: ciekawostki przywiezione z kolonii.
• 2:43
  SPEAKER_00: Wejście jest darmowe, ale nie każdy może wejść od razu.
• 2:48
  SPEAKER_00: Trzeba wcześniej napisać list z prośbą o wizytę i czekać na termin.
• 2:54
  To jest epoka,
• 2:55
  w której muzeum jest świątynią wiedzy,
• 2:58
  ale wiedzy podanej w stylu imperium.
• 3:02
  Profesor Dan Hicks z Uniwersytetu Oksfordzkiego powiedział
• 3:06
  kiedyś Czasach,
• 3:08
  SPEAKER_00: gdy Wielka Brytania miała imperium,
• 3:11
  British Museum było jego salonem wystawowym i trzeba przyznać
• 3:16
  salon urządzony z
• 3:17
  SPEAKER_00: rozmachem,
• 3:19
  SPEAKER_00: ale też z cudzych mebli.
• 3:22
  SPEAKER_00: Kamień z Rosety.
• 3:25
  SPEAKER_00: Odkryty w Egipcie w 1799 roku przez żołnierzy Napoleona.
• 3:31
  W 1801 roku przejęty przez Brytyjczyków po podpisaniu
• 3:36
  kapitulacji Aleksandrii.
• 3:39
  SPEAKER_00: Ważył ponad 760 kilogramów,
• 3:42
  SPEAKER_00: więc owinięto go w żaglowe płótno,
• 3:45
  SPEAKER_00: umieszczono w drewnianej ramie i wysłano w morderczą podróż.
• 3:50
  SPEAKER_00: Najpierw wozami konnymi przez pustynię do Aleksandrii,
• 3:53
  SPEAKER_00: potem na pokładzie statku HMS Egyptien do Anglii.
• 3:58
  Po przypłynięciu do Portsmouth w 1802 roku trafił do Londynu i
• 4:05
  niemal od razu na
• 4:06
  SPEAKER_00: wystawę w sali pełnej innych łupów z kampanii napoleońskich.
• 4:12
  Egipt do dziś uważa,
• 4:14
  że dokumenty przekazania były podpisane pod przymusem,
• 4:18
  więc są nieważne.
• 4:20
  SPEAKER_00: Marmury z Partenonu są troszkę inną historią.
• 4:24
  SPEAKER_00: Był to początek XIX wieku.
• 4:27
  SPEAKER_00: Lord Elgin,
• 4:28
  SPEAKER_00: brytyjski ambasador w Imperium Osmańskim,
• 4:32
  uzyskuje od władz osmańskich w cudzysłowiu pozwolenie na
• 4:37
  pobranie fragmentów rzeźb
• 4:39
  SPEAKER_00: z Partenonu.
• 4:40
  SPEAKER_00: Demontaż trwa ponad 10 lat.
• 4:44
  SPEAKER_00: Marmury transportowano na wozy, barki i statki.
• 4:49
  A w 1802 roku jeden z transportów,
• 4:53
  statek Mentor,
• 4:54
  zatonął u wybrzeży Kitira.
• 4:57
  SPEAKER_00: Wydobywanie trwało dwa lata.
• 5:00
  SPEAKER_00: Po dotarciu do Londynu Elgin przechowywał marmury w swoim domu,
• 5:06
  SPEAKER_00: aż sprzedał je państwu za 35 tysięcy funtów.
• 5:10
  SPEAKER_00: Grecja od lat proponuje ich wymianę na kopię 3D, niestety bez skutku.
• 5:18
  SPEAKER_00: Brązy z Beninu znowuż,
• 5:20
  SPEAKER_00: wyobraźmy sobie to,
• 5:22
  SPEAKER_00: jest rok 1897,
• 5:25
  brytyjska karna ekspedycja w cudzysłowiu turmuje miasto Benin w
• 5:30
  dzisiejszej
• 5:31
  SPEAKER_00: Nigerii.
• 5:32
  SPEAKER_00: Pałac zostaje splądrowany i spalony,
• 5:36
  a ponad 4000 obiektów pakowane jest w skrzynie i transportowane
• 5:41
  rzeką Benin do
• 5:43
  SPEAKER_00: portu w Lagos,
• 5:45
  SPEAKER_00: a stamtąd statkami do Liverpoolu.
• 5:48
  SPEAKER_00: Część trafia na aukcje, część do muzeów w Europie i USA.
• 5:54
  Do dziś w prywatnych domach w Anglii są brązy noszące ślady
• 5:58
  sadzy z tamtego pożaru.
• 6:01
  Niektóre monumentalne rzeźby egipskie czy fragmenty świątyń
• 6:06
  cięto na kawałki,
• 6:08
  SPEAKER_00: by zmieściły się w ładowniach statków.
• 6:12
  SPEAKER_00: W XIX wieku stosowano metodę owijania obiektów w mokrą glinę,
• 6:17
  SPEAKER_00: która po wyschnięciu niestety pękała,
• 6:20
  SPEAKER_00: niszcząc powierzchnię zabytków.
• 6:23
  Mniejsze przedmioty trafiały do kufrów oficerów,
• 6:27
  obok koszul i butelek rumu.
• 6:31
  SPEAKER_00: Jak to możliwe,
• 6:32
  SPEAKER_00: że mała deszczowa wyspa na krańcu Europy miała taki tupet,
• 6:37
  SPEAKER_00: by zwozić do siebie skarby z całego świata?
• 6:42
  SPEAKER_00: Odpowiedź kryje się w czasach,
• 6:44
  SPEAKER_00: gdy Wielka Brytania była imperium,
• 6:47
  SPEAKER_00: nad którym,
• 6:47
  SPEAKER_00: jak mawiano,
• 6:48
  SPEAKER_00: nigdy nie zachodzi słońce.
• 6:51
  SPEAKER_00: To była epoka,
• 6:52
  w której brytyjskie okręty cumowały w niemal każdym większym
• 6:56
  porcie globu,
• 6:57
  SPEAKER_00: a nauka,
• 6:59
  SPEAKER_00: cywilizacja i ochrona dziedzictwa,
• 7:02
  SPEAKER_00: w cudzysłowiu,
• 7:03
  SPEAKER_00: były wygodnym opakowaniem dla kolonialnych ambicji.
• 7:08
  Przywiezienie kamienia z Rosety czy brązów z Beninu było nie
• 7:13
  tylko zdobyczą
• 7:14
  SPEAKER_00: naukową,
• 7:15
  SPEAKER_00: było politycznym manifestem,
• 7:18
  SPEAKER_00: demonstracją potęgi,
• 7:20
  SPEAKER_00: pokazem zasięgu imperium.
• 7:22
  SPEAKER_00: Dowodem,
• 7:23
  SPEAKER_00: że Londyn może ocalić coś,
• 7:26
  SPEAKER_00: co powstało tysiące kilometrów stąd i zatrzymać to na zawsze.
• 7:33
  W tej logice każdy transport artefaktu był jak trofem w
• 7:37
  gabinecie myśliwego,
• 7:39
  SPEAKER_00: symbolem prestiżu i kontroli nad światem.
• 7:43
  SPEAKER_00: A teraz przenieśmy się do 2023 roku.
• 7:49
  British Museum trafia na pierwsze strony gazet i to nie z
• 7:54
  powodu nowej wystawy.
• 7:56
  Wewnętrzne śledztwo ujawnia,
• 7:58
  że z magazynów zniknęło ponad 1500 artefaktów.
• 8:04
  Nie są to monumentalne rzeźby czy gigantyczne sarkofagi,
• 8:08
  które trudno wynieść niezauważenie.
• 8:11
  SPEAKER_00: To drobiazgi,
• 8:13
  SPEAKER_00: złote pierścienie,
• 8:14
  SPEAKER_00: naszyjniki,
• 8:16
  SPEAKER_00: paciorki z kamieni półszlachetnych,
• 8:18
  miniaturowe rzeźbki o wartości rynkowej często
• 8:22
  nieprzekraczającej kilkudziesięciu
• 8:25
  SPEAKER_00: funtów,
• 8:26
  SPEAKER_00: ale o wartości historycznej praktycznie bezcennej.
• 8:31
  SPEAKER_00: Część z nich pojawia się na ebayu.
• 8:34
  SPEAKER_00: Przedawane za 40, 50, może 70 funtów.
• 8:39
  SPEAKER_00: Mniej niż kolacja w przeciętnej londyńskiej restauracji.
• 8:43
  SPEAKER_00: Zdjęcie aukcji obiegają media społecznościowe.
• 8:47
  SPEAKER_00: Historycy i kuratorzy łapią się za głowy.
• 8:51
  SPEAKER_00: Ktoś wystawia na sprzedaż przedmioty liczące setki,
• 8:54
  SPEAKER_00: a nawet tysiące lat,
• 8:56
  SPEAKER_00: jakby były to używane kolczyki z bazaru.
• 9:00
  SPEAKER_00: Okazuje się, że kradzieże trwały latami.
• 9:04
  SPEAKER_00: Część obiektów nawet nigdy nie została skatalogowana,
• 9:08
  SPEAKER_00: co oznacza,
• 9:09
  SPEAKER_00: że muzeum nie wiedziało,
• 9:11
  SPEAKER_00: że je posiada.
• 9:13
  SPEAKER_00: Były pracownik,
• 9:14
  SPEAKER_00: pytany przez dziennikarza o skalę kompromitacji,
• 9:17
  SPEAKER_00: mówi To największa porażka od czasów,
• 9:21
  SPEAKER_00: gdy ktoś próbował wynieść rzeźbę pod płaszczem.
• 9:25
  SPEAKER_00: Do krajów,
• 9:26
  SPEAKER_00: które od dekad domagają się zwrotu swoich artefaktów,
• 9:30
  SPEAKER_00: ten skandal jest jak prezent podany na srebrnej tacy.
• 9:34
  SPEAKER_00: Ich przekaz jest prosty.
• 9:36
  SPEAKER_00: Skoro nie potraficie tego chronić, oddajcie to nam.
• 9:40
  I tak właśnie skandal z 2023 roku otworzył kolejny rozdział w
• 9:43
  dyskusji o restytucji.
• 9:49
  Bo jak właściwie wygląda zwrot dzieł sztuki i artefaktów do
• 9:53
  krajów pochodzenia?
• 9:55
  Najpierw trzeba udowodnić,
• 9:57
  że obiekt został pozyskany nielegalnie lub pod przymusem.
• 10:01
  SPEAKER_00: Czasem to prosta sprawa.
• 10:03
  Istnieje dokument podpisany podczas okupacji,
• 10:06
  którym sprzedaż jest ewidentnie wymuszona.
• 10:10
  SPEAKER_00: Ale często to lata pracy badaczy,
• 10:14
  Śledzenie pochodzenia eksponatu od miejsca odkrycia aż po
• 10:18
  magazyn muzeum.
• 10:20
  SPEAKER_00: Potem przychodzą negocjacje.
• 10:23
  SPEAKER_00: Tu wachlarz rozwiązań jest szeroki.
• 10:26
  Od pełnego zwrotu przez wymianę na inne obiekty po
• 10:30
  długoterminowe wypożyczenia.
• 10:33
  SPEAKER_00: Tak było np.
• 10:34
  SPEAKER_00: w przypadku części królewskiej regalii Asante,
• 10:37
  SPEAKER_00: którą British Museum w 2024 roku wysłało do Gany na wieloletni depozyt.
• 10:46
  SPEAKER_00: Wreszcie sam moment przekazania bywa uroczysty z kamerami,
• 10:50
  SPEAKER_00: przemówieniami i flagami,
• 10:53
  SPEAKER_00: ale bywa też cichy,
• 10:55
  SPEAKER_00: jak w przypadku części artefaktów zwróconych Kambodży,
• 10:59
  SPEAKER_00: kiedy obiekt po prostu,
• 11:01
  SPEAKER_00: w cudzysłowie,
• 11:02
  SPEAKER_00: zmienia podpis w katalogu muzeum i trafia na ekspozycję u siebie.
• 11:08
  SPEAKER_00: Muzea,
• 11:09
  SPEAKER_00: które opierają się zwrotom często powtarzają ten sam argument,
• 11:14
  że wiele krajów nie ma odpowiednich warunków do przechowywania
• 11:18
  tak cennych
• 11:19
  SPEAKER_00: obiektów.
• 11:20
  SPEAKER_00: Dla jednych to realna troska,
• 11:23
  SPEAKER_00: dla innych protekcjonalne echo kolonialnych czasów,
• 11:27
  SPEAKER_00: w których Londyn,
• 11:29
  Paryż czy Berlin rościli sobie prawo do bycia w cudzysłowiu
• 11:33
  opiekunami cudzej
• 11:35
  SPEAKER_00: historii.
• 11:36
  SPEAKER_00: I choć dyskusje o zwrotach często wyglądają na wieczne przyciąganie liny,
• 11:43
  SPEAKER_00: fakty pokazują,
• 11:43
  SPEAKER_00: że coś się jednak zmienia.
• 11:46
  SPEAKER_00: W 2021 roku Jesus College w Cambridge zrobił to,
• 11:51
  SPEAKER_00: na co British Museum wciąż nie potrafi się zdobyć.
• 11:55
  SPEAKER_00: Oddał Nigerii brązowego koguta Okukor.
• 11:58
  SPEAKER_00: Chwilę później University of Aberdeen zwróciło królewską głowę oba,
• 12:05
  SPEAKER_00: po tym jak wewnętrzny audyt etyczny jasno wykazał,
• 12:08
  SPEAKER_00: że obiekt nigdy nie powinien był trafić do Szkocji.
• 12:13
  SPEAKER_00: W 2022 roku
• 12:16
  SPEAKER_00: Horniman Museum w Londynie poszło jeszcze dalej.
• 12:20
  SPEAKER_00: Oficjalnie przekazało Nigerii własność 72 obiektów z Beninu.
• 12:26
  SPEAKER_00: Sześć z nich wróciło fizycznie od razu.
• 12:29
  SPEAKER_00: Reszta została w Londynie, ale już jako depozyt należący do Nigerii.
• 12:35
  Nawet giganci,
• 12:36
  którzy do tej pory unikali twardych decyzji,
• 12:39
  zaczęli testować kompromisy.
• 12:42
  W 2024 roku British Museum i Victoria Albert Museum wysłały do
• 12:48
  Gany 32 obiekty
• 12:49
  SPEAKER_00: królewskiej regali Asante.
• 12:52
  SPEAKER_00: Nie był to zwrot,
• 12:53
  SPEAKER_00: lecz wieloletni depozyt,
• 12:55
  SPEAKER_00: ale dla mieszkańców Kumasi była to pierwsza od 150 lat okazja,
• 13:01
  SPEAKER_00: by zobaczyć te skarby u siebie.
• 13:05
  SPEAKER_00: Zmiany widać też poza Wielką Brytanią.
• 13:08
  W Stanach Zjednoczonych po serii śledztw prokuratury na
• 13:11
  Manhattanie dziesiątki
• 13:13
  SPEAKER_00: dzieł sztuki wróciły do Kambodży,
• 13:16
  SPEAKER_00: w tym rzeźby,
• 13:17
  które przez dekady krążyły po prywatnych kolekcjach i
• 13:21
  prestiżowych muzeach.
• 13:23
  SPEAKER_00: W Niemczech proces nabrał tempa w 2022 i 2023 roku,
• 13:28
  SPEAKER_00: kiedy pierwsze brązy z Beninu wróciły do Nigerii,
• 13:32
  SPEAKER_00: zarówno z muzeów jak i kolekcji państwowych.
• 13:36
  A samo British Museum po skandalu w 2003 roku mogło
• 13:41
  przynajmniej odnotować częściowy sukces.
• 13:44
  SPEAKER_00: Do połowy 2024 roku udało się odzyskać ponad 600 zaginionych obiektów.
• 13:53
  SPEAKER_00: To nie repatriacja,
• 13:55
  SPEAKER_00: ale dowód,
• 13:56
  że nawet instytucje tak ogromne i ociężałe jak British Museum
• 14:01
  potrafią działać
• 14:02
  SPEAKER_00: szybko,
• 14:03
  SPEAKER_00: gdy reputacja wisi na włosku.
• 14:06
  SPEAKER_00: Więc czym jest British Museum?
• 14:09
  SPEAKER_00: Strażnikiem światowego dziedzictwa czy magazynem cudzej historii w cieniu
• 14:14
  SPEAKER_00: kolonialnej przeszłości?
• 14:16
  SPEAKER_00: Jeśli marmury wrócą do Aten,
• 14:19
  SPEAKER_00: kamień z Rosety do Kairu,
• 14:21
  SPEAKER_00: a brązy z Beninu do Nigerii,
• 14:24
  SPEAKER_00: czy będzie to strata?
• 14:26
  SPEAKER_00: A może początek nowej epoki,
• 14:28
  SPEAKER_00: w której najważniejsze jest nie to,
• 14:31
  SPEAKER_00: to coś posiada,
• 14:33
  SPEAKER_00: ale gdzie ta historia brzmi najpełniej?
• 14:36
  SPEAKER_00: Bo pozostaje jeszcze jedno pytanie, które rzadko pada w tej debacie.
• 14:41
  Czym byłaby brytyjska kultura bez tych wszystkich,
• 14:45
  w cudzysłowie,
• 14:46
  pożyczonych skarbów?
• 14:48
  SPEAKER_00: Jak wyglądałaby jej tożsamość,
• 14:50
  SPEAKER_00: gdyby w salach muzeów zostały wyłącznie dzieła powstałe na wyspach?
• 14:56
  SPEAKER_00: Czy może właśnie dlatego w XIX wieku zbierano tak obsesyjnie,
• 15:00
  SPEAKER_00: bo w kraju,
• 15:01
  SPEAKER_00: który stworzył Szekspira i Turnera,
• 15:04
  SPEAKER_00: brakowało monumentalnej spuścizny porównywalnej z Parthenonem,
• 15:08
  SPEAKER_00: Egiptem czy Królewskimi Pałacami?
• 15:12
  SPEAKER_00: Jestem ciekawa, co Ty o tym myślisz.
• 15:15
  Podziel się swoją opinią w komentarzach na Substacku albo na
• 15:19
  Spotify,
• 15:20
  YouTube czy Apple Podcast.
• 15:23
  SPEAKER_00: Chętnie włączę Wasze głosy do kolejnych odcinków.
• 15:26
  SPEAKER_00: Dziękuję, że wysłuchaliście tej historii.
• 15:28
  SPEAKER_00: Zapraszam na następny odcinek Art Perspective już za dwa tygodnie.